انتقال از خاک به برگ
آب و مواد مورد نیاز گیاهان، که از خاک اطراف ریشهها جذب میشود و در مسیرهایی به ساقه و برگ میرود. بخش زیادی از آب جذب شده از سطح برگها به هوا تبخیر میشود. خروج آب به صورت بخار از سطح اندامهای هوایی گیاه تعرق نامیده میشود. تعرق، سازوکار لازم را برای جابهجایی آب و مواد معدنی به برگ فراهم میکند.
جابهجایی مواد در گیاهان را میتوان در دو مسیر کوتاه و بلند بررسی کرد؛ در مسیر کوتاه، جابهجایی آب و مواد در سطح یاخته یا چند یاخته بررسی میشود. در مسیر بلند، جابهجایی مواد در مسیرهای طولانیتر بررسی میشود. این مسافت در بعضی درختان به بیش از صدمتر میرسد. در هر دوی این مسیرها آب به عنوان انتقالدهنده مواد، نقش اساسی دارد که این نقش به علت ویژگیهای آن است.
جابهجایی مواد در مسیر کوتاه
انتقال مواد در سطح یاختهای
در این حالت،جابهجایی مواد با فرایندهای فعّال و غیرفعّال و در حد یاخته انجام میشود. با این فرایندها قبلا آشنا شدید. شیوههایی مثل انتشار و انتقال فعّال، نمونههایی از این روشهاست. برای انتقال آب در عرض غشای بعضی یاختههای گیاهی و جانوری و غشای واکوئول بعضی یاختههای گیاهی، پروتئینهایی دخالت دارند که سرعت جریان آب را افزایش میدهند. هنگام کم آبی، ساخت این پروتئینها تشدید میشود.

پروتئین تسهیل کننده عبور آب در غشا فاقد دریچه است.
بررسی کنید
الف. آیا پروتئین تسهیلکننده عبور آب در سلولهای جانوری به صورت درونسلولی دیده میشوند؟
پاسخ
خیر. برای انتقال آب در عرض غشای بعضی یاختههای گیاهی و جانوری و غشای واکوئول بعضی یاختههای گیاهی، پروتئینهایی دخالت دارند که سرعت جریان آب را افزایش میدهند. پس در سلولهای گیاهی میتوان آنها را به صورت درونسلولی دید اما در سلولهای جانوری چنین امکانی وجود ندارد.
انتقال مواد در عرض ریشه
در عرض ریشه، انتقال آب و مواد محلول معدنی به سه روش انجام میشود؛ انتقال از عرض غشا، انتقال سیمپلاستی و انتقال آپوپلاستی.
۱-انتقال عرض غشایی شامل جابهجایی مواد از عرض غشای یاخته است.
۲-سیمپلاست به معنی پروتوپلاست همراه با پلاسمودسمها است. انتقال سیمپلاستی حرکت مواد از پروتوپلاست یک یاخته به یاخته مجاور، از راه پلاسمودسمهاست. آب و بسیاری از مواد محلول میتواند از فضای پلاسمودسم به یاختههای دیگر منتقل شود. منافذ پلاسمودسم آنقدر بزرگ است که پروتئینها، نوکلئیکاسیدها و حتی ویروسهای گیاهی از آن عبور میکند.
۳-در مسیر آپوپلاستی، حرکت مواد محلول از فضاهای بین یاختهای و دیواره یاختهای انجام میشود.

آب و مواد محلول در عرض ریشه سرانجام به درونیترین لایۀ پوست به نام درونپوست میرسند. درونپوست استوانهای ظریف از یاختهها است که یاختههای آن کاملا به هم چسبیدهاند و سدی را در مقابل آب و مواد محلول ایجاد میکنند.
یاختههای درونپوست در دیواره جانبی خود دارای نواری از جنس چوبپنبه(سوبرین) هستند که به آن نوار کاسپاری گفته میشود. بنابراین آب و مواد محلول آن نمیتوانند از طریق مسیر آپوپلاستی وارد یاختههای درونپوست شوند.
یاختههای درونپوست انتقال مواد را کنترل میکنند. این لایه در ریشه مانند صافی عمل میکند که مانع از ورود مواد ناخواسته یا مضر مسیر آپوپلاستی به درون گیاه میشوند. درونپوست، همچنین از برگشت مواد جذب شده به بیرون از ریشه جلوگیری میکند.
بعد از درون پوست حرکت در هر سه مسیر ادامه مییابد. مواد به آوندهای چوبی منتقل، و آماده جابهجایی برای مسیرهای طولانیتر میشود که به این فرایند، بارگیری چوبی گفته میشود.

لایه ریشهزا
خارجیترین سلولهای استوانه آوندی هستند.
فاقد نوار کاسپاری هستند.
نسبت به سلولهای درونپوست اندازه کوچکتری دارند.
در تماس با آوندهای آبکش و آوندهای چوبی نازک هستند.
حرکت آب و مواد محلول در آن از هر سه مسیر در آنها صورت میگیرد.
در ریشه بعضی گیاهان، نوار کاسپاری علاوه بر دیوارههای جانبی درونپوست، دیواره پشتی را نیز میپوشاند و انتقال مواد از این یاختهها را غیرممکن میکند. در برش عرضی و زیر میکروسکوپ نوری این یاختهها ظاهر نعلی یا U شکل دارند.
در این گیاهان یاختههای درونپوستی ویژهای، به نام یاخته معبر وجود دارند که فاقد نوار کاسپاری در اطراف خود هستند و انتقال مواد به آوندها از طریق این یاختهها انجام میشود.

بررسی کنید
الف. سلولهای نعلی شکل درون پوست جز کدام سامانه بافتی هستند؟
پاسخ
همه سلولهای درونپوست جز سامانه بافت زمینهای هستند.
ب. آب و مواد مختلف از طریق چه مسیرهایی از سلولهای نعلی شکل درون پوست عبور میکنند؟
پاسخ
آب و مواد محلول از سلولهای نعلی شکل نمیتوانند عبور کنند. به همین دلیل سلولهایی به نام معبر وجود دارند.
پ. آیا فقط گیاهان با رشد پسین سلولهایی با دیوار چوبپنبهای شده دارند؟
پاسخ
خیر. همه ریشهدار در درونپوست خود دارای سلولهایی با دیواره چوبپنبهای هستند.
انتقال آب و مواد معدنی در مسیر بلند
شیره خام در گیاهان، گاه تا فواصل بسیار طولانی جابهجا میشود. انتشار برای فواصل طولانی، کارآمد نیست. در گیاهان، جابهجایی مواد در مسیرهای طولانی توسط جریان تودهای انجام میشود. سرعت انتشار آب و مواد در گیاه، چند میلیمتر در روز است ولی در جریان تودهای، این سرعت به چندین متر در روز میرسد. جریان تودهای در آوندهای چوبی تحت اثر دو عامل فشار ریشهای و تعرق، و با همراهی خواص ویژه آب انجام میشود.
نیروهای موثر در حرکت شیره خام: تعریق، فشار ریشهای، نیروهای همچسبی و دگرچسبی.
فشارریشهای
یاختههای درونپوست و یاختههای زنده پیرامون آوندهای ریشه، با انتقال فعّال، یونهای معدنی را به درون آوندهای چوبی منتقل میکنند. این عمل باعث افزایش مقدار این یونها، افزایش فشار اسمزی و در نتیجه ورود آب به درون آوند چوبی میشود. در اثر تجمع آب و یونها، فشار در آوندهای چوبی ریشه افزایش مییابد و فشار ریشهای را ایجاد میکند. فشار ریشهای باعث هل دادن شیره خام به سمت بالا میشود. در بیشتر گیاهان، فشار ریشهای در صعود شیره خام نقش کمی دارد و در بهترین حالت میتواند چند متر آن را به بالا بفرستد. پس چه عاملی باعث حرکت شیره خام به نوک درختان بسیار بلند میشود؟
تعرق
عامل اصلی انتقال شیره خام، مکشی است که در اثر تعرق از سطح گیاه ایجاد میشود. علت تعرق نیز حرکت آب از محل دارای آب بیشتر به محل با آب کمتر است. ستون آب درون آوندهای چوبی پیوسته است. این پیوستگی به علت ویژگیهای همچسبی و دگرچسبی مولکولهای آب است.
بیشتر تعرق گیاهان از روزنههای برگ انجام میشود. نیروی مکش تعرق آنقدر زیاد است که در یک روز گرم میتواند باعث کاهش قطر تنه یک درخت شود؛ هرچند این کاهش اندک است. اگر دیواره آوندهای چوبی استحکام کافی نداشت به راحتی در اثر مکش تعرق، له میشد.
در گیاهان، تعرق میتواند از طریق روزنههای هوایی، پوستک و عدسکها انجام شود. بیشتر تبادل گازها و در نتیجه تعرق برگها از منفذ(روزن) بین یاختههای نگهبان روزنه هوایی انجام میشود.

روزنههای هوایی میتوانند با باز و بسته شدن، مقدار تعرق را تنظیم کنند. باز و بسته شدن روزنه به دلیل ساختار خاص یاختههای نگهبان روزنه و تغییر فشار تورژسانس آنها است. جذب آب به دنبال انباشت مواد محلول در یاختههای نگهبان روزنه انجام میشود.
عوامل محیطی و عوامل درونی گیاه باز و بسته شدن روزنه ها را تنظیم میکنند. مثلا نور با تحریک انباشت ساکارز و یونهای –Cl و +K در یاخته نگهبان، فشار اسمزی یاختهها را افزایش میدهد و آب از یاختههای مجاور به یاختههای نگهبان روزنه وارد میشود. در نتیجه، یاختهها دچار تورژسانس شده و به علت ساختار ویژه آنها، روزنه باز میشود. بسته شدن روزنهها هم، به علت خروج آب از یاختههای نگهبان روزنه انجام میشود.
ساختار یاختههای نگهبان روزنه
دیواره یاختههای نگهبان روزنه، ساختار خاصی دارند که با جذب آب، افزایش طول پیدا میکنند.
یکی از این عوامل، آرایش شعاعی رشتههای سلولزی است که مانند کمربندی دور دیواره یاختههای نگهبان روزنه قرار دارند. این کمربندهای سلولزی، هنگام تورژسانس یاخته، مانع از گسترش عرضی یاخته شده، ولی مانع افزایش طول یاخته نمیشوند.
عامل دیگر، اختلاف ضخامت در دیواره یاختههای نگهبان روزنه است. هنگام تورژسانس، به علت ضخامت کمتر، دیواره پشتی یاخته بیشتر منبسط میشود. این دو ویژگی باعث میشود هنگام جذب آب و تورژسانس، یاختهها خمیدگی پیدا کند و روزنه هوایی باز شود. در این حالت امکان تبادل گازها، فراهم میشود.

سلولهای نگهبان روزنه با جذب آب از سلولهای کناری متورم میشوند و باعث میشوند سلولهای کناری پلاسمولیز شوند. در حالتی که روزنه بسته میشود حالت برعکس حالت بالا رخ میدهد.
رشتههای سلولزی یک انتها در سمت شکمی و یک انتها در سطح پشتی دارند. در سمت شکمی انتهای این رشتهها به هم نزدیکتر است.
عوامل موثر بر باز و بسته شدن روزنهها
در گیاهان، تغییرات مقدار نور، دما، رطوبت و کربن دیاکسید از مهمترین عوامل محیطی موثر بر حرکات روزنههای هوایی است. مقدار آب گیاه و نیز هورمونهای گیاهی، از عوامل درونی مهم هستند.
افزایش مقدار نور، دما و کاهش کربن دیاکسید، تا حدی معین، میتواند باعث باز شدن روزنهها در گیاهان شود. کاهش شدید رطوبت هوا باعث بسته شدن روزنهها میشود.
رفتار روزنههای برخی گیاهان نواحی خشک مانند بعضی کاکتوسها، در حضور نور متفاوت است و سبب میشود در طول روز، روزنهها بسته بمانند و از هدر رفتن آب جلوگیری شود.
کاهش تعداد روزنهها،کاهش تعداد یا سطح برگها نیز از سازگاریهای گیاهان برای زندگی در محیطهای خشک هستند.
با توجه به تعرق
الف. آیا در هر اندام دارای عدسک تعرق انجام میشود؟
پاسخ
خیر. مثلا ریشه نیز دارای عدسک است اما تعرق از طریق آن انجام نمیشود.
ب. افزایش سلولهای دارای ظاهر نعلیشکل در درونپوست موجب افزایش تعرق میشود یا کاهش آن؟
پاسخ
سلولهای دارای ظاهر نعلی شکل آب را از خود عبور نمیدهند(این سلولهای هیچ موادی را از خود عبور نمیدهند) و در نتیجه موجب کاهش ورود آب به ریشه میشود. کاهش ورود آب به ریشه نیز از میزان تعرق میکاهد.
پ. افزایش تعرق موجب افزایش سرعت انتقال آب از لایه آندودرم به لایه ریشهزا میشود(ص-غ).
پاسخ
درست.
عوامل موثر در باز و بسته شدن روزنههای هوایی
*
| عامل | نحوه تاثیر بر روزنه | |
| نور | افزایش نور => باز شدن | افزایش شدید => بسته شدن |
| دما | افزایش دما => باز شدن | افزایش شدید => بسته شدن |
| کربن دیاکسید | کاهش CO2 => باز شدن | افزایش شدید => بسته شدن |
| رطوبت | کاهش رطوب => باز شدن | افزایش شدید => بسته شدن |
| آبسیزیک اسید(+یازدهم) | افزایش آبسیزیک اسید => بسته شدن روزنه | – |
تعریق
در هنگام شب یا در هوای بسیار مرطوب که شدت تعرق کاهش مییابد، یاختههای درونپوست همچنان به پمپ کردن یونهای معدنی به درون استوانه آوندی ادامه میدهند. اگر مقدار آبی که در اثر فشار ریشهای به برگها میرسد از مقدار تعرق آن از سطح برگ بیشتر باشد، آب به صورت قطراتی از انتها یا لبه برگهای بعضی گیاهان علفی خارج میشود که به آن تعریق میگویند.
گرچه شرایط محیطی ایجادکننده تعریق مشابه شرایط ایجاد شبنم است، این دو پدیده را نباید با هم اشتباه گرفت. تعریق از ساختارهای ویژهای به نام روزنههای آبی انجام میشود و نشانه فشار ریشهای است. این روزنهها همیشه باز هستند و محل آنها در انتها یا لبه برگهاست.
موارد زیر با هم رابطه عکس دارند:
رطوبت هوا با تعرق – تعرق با تعریق – آبسیزیک اسید با میزان تعرق(+یازدهم)
موارد زیر با هم رابطه مستقیم دارند:
رطوبت هوا با با تعریق – فشار ریشهای با تعریق – آبسیزیک اسید با تعریق(+یازدهم)
شبنم در هر قسمت از برگ میتواند ایجاد شود اما تعریق فقط از لبه یا انتهای برگ صورت میگیرد.
مقایسه تعریق و تعرق
*
| تعریق | تعرق |
| خروج آب به شکل مایع از گیاه | خروج آب به شکل گاز از گیاه |
| فقط از طریق برگ انجام میشود | علاوه بر برگ از محلهایی مانند ساقه نیز میتواند انجام شود |
| از طریق روزنه آبی انجام میشود | از طریق روزنههای هوایی، عدسک و پوستک انجام میشود. |

حرکت شیره پرورده
میدانید که شیره پرورده، درون آوندهای آبکشی حرکت میکند. حرکت شیره پرورده در همه جهات میتواند انجام شود.
بخشی از گیاه که ترکیبات آلی مورد نیاز بخشهای دیگر گیاه را تأمین میکند، محل منبع و بخشی از گیاه که ترکیبات آلی به آنجا میروند و ذخیره(مثلًا ریشه) یا مصرف (گل) میشوند، محل مصرف نامیده میشود.
برگ ها از مهمترین محلهای منبع هستند. بخشهای ذخیرهکننده مواد آلی، هنگام ذخیره این مواد، محل مصرف و هنگام آزادسازی آن، محل منبع به شمار میآیند. برای تعیین سرعت و ترکیب شیره پرورده میتوان از شتهها استفاده کرد.

خرطوم شته وارد آوند آبکش میشود.
شتهها بال ندارند.
در نزدیکی دم شتهها دو زائده دیده میشود.
چگونگی حرکت شیره پرورده
حرکت شیره پرورده از طریق سیتوپلاسم یاختههای زنده آبکشی و از یاختهای به یاخته دیگر انجام میشود. بنابراین حرکت شیره پرورده از شیره خام کندتر و پیچیدهتر است. یک گیاهشناس آلمانی به نام ارنست مونش، الگوی جریان فشاری را برای جابهجایی شیره پرورده، ارائه داده است.
مرحله ۱
قند و مواد آلی در محل منبع، به روش انتقال فعّال، وارد یاختههای آبکش میشوند. به این عمل، بارگیری آبکشی میگویند.
مرحله ۲
با افزایش مقدار مواد آلی و به ویژه ساکارز، فشار اسمزی یاختههای آبکشی افزایش پیدا میکند. در نتیجه، آب از یاختههای مجاور و آوندهای چوبی به آوند آبکش وارد میشود.
مرحله ۳
در یاختههای آبکشی، فشار افزایش یافته و در نتیجه محتویات شیره پرورده به صورت تودهای از مواد به سوی محل دارای فشار کمتر(محل مصرف) به حرکت درمیآید.
مرحله ۴
در محل مصرف، مواد آلی شیره پرورده، با انتقال فعّال، باربرداری(باربرداری آبکشی) و آنجا مصرف یا ذخیره میشوند.

جابهجا شدن آب بین دو آوند بدون صرف انرژی انجام میشود.
با توجه به الگوی جریان فشاری
الف. در کدام مرحله فشار اسمزی محل مبدا افزایش مییابد؟
پاسخ
در مرحله دوم آب از سلولهای محل منبع وارد آوندهای آبکش میشود. در نتیجه فشار اسمزی افزایش پیدا میکند.
ب. در مرحله سوم پتانسیل آب درون آوندهای آبکش افزایش مییابد یا کاهش؟
پاسخ
در مرحله سوم نه آب وارد آوندهای آبکش میشود و نه خارج میشود. در نتیجه پتانسیل آب درون آوندها ثابت است.
مقایسه شیره خام و پرورده
*
| شیره خام | شیره پرورده |
| درون آوندهای چوبی جابهجا میشود | درون آوندهای آبکشی جابهجا میشود |
| فقط از ریشه به اندام هوایی حرکت میکند(در یک جهت) | در همه جهان حرکت میکند |
| شامل آب و مواد معدنیست که توسط ریشه جذب شده است | شامل آب و مواد آلیست که توسط گیاه تولید شده است |
| حرکت ساده و سریعتری دارد | حرکت پیچیده و کندتری دارد |
مواد آلی در گیاهان به صورت تنظیمشده، تولید و مصرف میشوند. برای مثال در گلدهی یا تولید میوه، گاهی تعداد محلهای مصرف، بیشتر از آن است که محلهای منبع بتوانند مواد غذایی آنها رافراهم کنند. در این موارد ممکن است گیاه به حذف بعضی گلها، دانهها یا میوههای خود اقدام کند تا مقدار کافی مواد قندی به محلهای مصرفِ باقیمانده برسد. در باغبانی، برای داشتن میوههای درشتتر، تعدادی ازگلها یا میوههای جوان را میچینند تا درختان میوههایی کمتر ولی درشتتر به بار آورند.
خودآزمایی
به سوالات زیر به صورت بله و خیر پاسخ دهید و سپس پاسخنامه را بررسی کنید.
سوالات
۱. کاهش نور همانند افزایش شدید دما، باعث کاهش طول یاختههای نگهبان میشود.
پاسخ سوال ۱
درست. افزایش نور و افزایش دما، کاهش کربن دیاکسید تا حدی مشخص باعث باز شدن و افزایش شدید دما و کاهش یون پتاسیم درون یاختههای نگهبان باعث بسته شدن روزنهها میشوند. در هنگام باز شدن روزنهها افزایش طول و در هنگام بسته شدن کاهش طول یاختههای نگهبان روزنهها قابل مشاهده است.
۲. افزایش دما برخلاف کاهش کربن دیاکسید، باعث افزایش طول یاختههای نگهبان میشود.
پاسخ سوال ۲
نادرست. افزایش نور و افزایش دما، کاهش کربن دیاکسید تا حدی مشخص باعث باز شدن و افزایش شدید دما و کاهش یون پتاسیم درون یاختههای نگهبان باعث بسته شدن روزنهها میشوند. در هنگام باز شدن روزنهها افزایش طول و در هنگام بسته شدن کاهش طول یاختههای نگهبان روزنهها قابل مشاهده است.
۳. افزایش کربن دیاکسید برخلاف کاهش رطوبت، باعث افزایش طول یاختههای نگهبان میشود.
پاسخ سوال ۳
نادرست. فزایش نور و افزایش دما، کاهش کربن دیاکسید تا حدی مشخص باعث باز شدن و افزایش شدید دما و کاهش یون پتاسیم درون یاختههای نگهبان باعث بسته شدن روزنهها میشوند. در هنگام باز شدن روزنهها افزایش طول و در هنگام بسته شدن کاهش طول یاختههای نگهبان روزنهها قابل مشاهده است.
۴. کاهش K در یاختههای نگهبان همانند افزایش نور، باعث کاهش طول یاختههای نگهبان میشود.
پاسخ سوال ۴
نادرست. افزایش نور و افزایش دما، کاهش کربن دیاکسید تا حدی مشخص باعث باز شدن و افزایش شدید دما و کاهش یون پتاسیم درون یاختههای نگهبان باعث بسته شدن روزنهها میشوند. در هنگام باز شدن روزنهها افزایش طول و در هنگام بسته شدن کاهش طول یاختههای نگهبان روزنهها قابل مشاهده است.
۵. در ارتباط با مسیرهای کوتاه انتقال مواد در عرض ریشه گیاه گوجه فرنگی، کدام مورد صحیح است؟
۱) فقط در بعضی از روشها، خروج مواد معدنی از یاختههای لایه ریشهزا رخ میدهد.
۲) فقط در بعضی از روشها، عبور آب از بخشی از تار کشنده مشاهده میشود.
۳) در همه روشها، آب تحت تاثیر فشار اسمزی سیتوپلاسم جابهجا میشود.
۴) در همه روشها، ویژگیهای آب در انتقال مواد نقش اساسی دارد.
پاسخ سوال ۵
در عرض ریشه گیاه گوجه فرنگی که نوعی گیاه دولپه است، آب و مواد معدنی به سه روش سیمپلاستی، آپوپلاستی و عرض غشایی جابهجا میشود. در همه این روشها، آب به عنوان انتقالدهنده اصلی نقش اساسی دارد که به دلیل داشتن ویژگیهای آن است.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه «۱»: خروج مواد معدنی از یاخته های لایه ریشهزا میتواند از طریق هر سه مسیر کوتاه انتقال مواد در عرض ریشه صورت گیرد.
گزینه «۲»: همانطور که در شکل فوق مشاهده میکنید، مواد میتوانند به هر سه روش از بخشی از یاخته تار کشنده عبور کنند.
گزینه «۳»: مواد محلول در مسیر آپوپلاستی از فضاهای بین یاختهای ودیواره یاختهای عبور میکنند و مستقل از فشار اسمزی سیتوپلاسم و تحت تاثیر ویژگیهای خاص مولکولهای آب(نیروی همچسبی) صورت میگیرد.
۶. گیاهان دارای مریستم پسین فاقد توانایی خروج قطرات آب ازانتها یا لبه برگهای خود هستند.
پاسخ سوال ۶
درست. اگر مقدار آبی که در اثر فشار ریشهای به برگها میرسد از مقدار تعرق آن از سطع برگ بیشتر باشد، آب به صورت قطراتی از انتها یا لبه برگهای بعضی گیاهان علفی خارج میشود که به آن تعریق میگویند. دقت کنید که گیاهان چوبی و دارای مریستمهای پسین فاقد توانایی تعریق هستند.
۷. کانالهای سیتوپلاسمی یاختههای پوست ریشه در انتقال عوامل بیماریزا نیز نقش دارند.
پاسخ سوال ۷
درست. منافذ پلاسمودسم (کانالهای سیتوپلاسمی) آن قدر بزرگ است که پروتئینها، نوکلئیکاسیدها و حتی ویروسهای گیاهی از آن عبور میکند. بنابراین پلاسمودسمها در انتقال عوامل بیماریزا نیز نقش دارند.
۸. ج: بعضی از کاکتوسها میتوانند روزنههای خود را در طول روز باز نگه دارند.
پاسخ سوال ۸
ج) رفتار روزنهای برخی گیاهان نواحی خشک مانند بعضی کاکتوسها، در حضور نور متفاوت است و سبب میشود در طول روز، روزنهها بسته بمانند و از هدر رفتن آب جلوگیری شود. بنابراین در بعضی دیگر از کاکتوسها روزنهها در طول روز باز هستند.
۹. حرکت شیره خام و پرورده در آوندها به صورت جریان تودهای انجام میشود.
پاسخ سوال ۹
درست. در گیاهان، جابهجایی مواد در مسیرهای طولانی توسط جریان تودهای انجام میشود.
۱۰. در خصوص الگوی جریان فشاری ارنست مونش، کدام مورد برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟
«به طور معمول در هر مرحلهای که مولکولها …… بین یاختههای مختلف جابهجا میشوند، ……»
۱) با صرف انرژی زیستی – نوعی پروتئین غشایی با تغییر شکل فعالیت میکند.
۲) بدون صرف انرژی زیستی – فشار اسمزی محتویات درون آوند آبکش کاهش مییابد.
۳) با صرف انرژی زیستی – قند و مواد آلی به سمت نوعی یاخته بدون هسته حرکت میکند.
۴) بدون صرف انرژی زیستی – محتویات شیره پرورده بین یاختههای بدون دیواره عرضی جابهجا میشود.
پاسخ سوال ۱۰
گزینه «۱» صحیح است.
در مرحله اول و چهارم به سبب انجام انتقال فعال انرژی زیستی مصرف میشود. در انتقالها پروتئینهای غشایی با تغییر شکل فعالیت میکنند.
بررسی سایر گزینهها:
۲) در مرحله دوم و چهارم جابهجایی آب بدون مصرف انرژی زیستی بین آوند آبکش و آوند چوب انجام میشود. در مرحله دوم به دلیل ورود آب به آوند آبکش فشار اسمزی آن کاهش مییابد و در مرحله چهارم به دلیل خروج آب از آوند آبکش فشار اسمزی آن افزایش مییابد.
۳) در مرحله اول و چهارم مولکولها به واسطه انجام انتقال فعال با صرف انرژی زیستی جابهجا میشوند. در مرحله اول مواد وارد آوند آبکش میشود که سلولهای فاقد هسته دارد، اما در مرحله چهارم مواد از سلولهای آوند آبکش خارج میشود.
۴) آوند آبکش دارای دیواره عرضیست.
۲-کدام گزینه به ترتیب میتواند توصیف درستی از مرحله «بارگیری آبکشی» و «باربرداری آبکشی» باشد؟
۱) افزایش تعداد محلهای مصرف هنگام تولید میوه -افزایش غلظت فسفات آزاد درون سیتوپلاسم
۲) عبور قند و مواد آلی از طریق پروتئینهای غشایی -افزایش فشار اسمزی در یاختههای فیبر مجاور
۳) حذف بعضی دانهها یا میوهها در هنگام گلدهی -کاهش غشای یاختهها به هنگام عبور مواد آلی
۴) فعالیت یاختههای همراه در مجاور آوندهای آبکشی – خروج آب از یاختههای آوند آبکش
پاسخ سوال ۱۱
پاسخ گزینه «۴» است.
در هنگام بارگیری آبکشی یاختههای همراه در مجاور آوند آبکشی به تامین انرژی کمک میکنند. در هنگام باربرداری آبکشی، مواد آلی با مصرف ATP و با روش انتقال فعال وارد محل مصرف میشوند. همچنین آب از آوند آبکشی به آوند چوبی لیگنیندار وارد میشود.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه «۱»: در هنگام گلدهی یا تولید میوه، محل مصرف بیش از محل منبع میباشد. محل مصرف مربوط به باربرداری آبکشی است. مصرف ATP هنگام انتقال مواد آلی باعث ایجاد فسفات آزاد درون سیتوپلاسم میشود.
گزینه «۲»: انتقال فعال از طریق پروتئینهای غشایی صورت میگیرد. فشار اسمزی در آوند آبکشی افزایش میبابد نه یاختههای فیبر مجاور آوند آبکشی. یاختههای فیبر مردهاند و فشار اسمزی برای آنها معنا ندارد.
گزینه «۳»: حذف بعضی دانهها یا میوهها در هنگام گلدهی به منظور تولید میوه درشت صورت میگیرد. کاهش غشای یاختهها در فرایند آندوسیتوز رخ میدهد. انتقال مواد به وسیله انتقال فعال صورت میگیرد.
۱۲. کدام مورد عبارت زیر را با توجه به روشهای عبور آب و مواد معدنی در مسیرهای کوتاه در گیاه را به درستی تکمیل میکند؟
«در هر روشی که آب از کنار پکتین یاختههای گیاهی عبور ……»
الف) نمیکند، ورود مواد مضر آن به درون استوانههای آوندی توسط لایه متصل به آوندها کنترل میشود.
ب) نمیکند، تسهیل و افزایش عبور آب توسط کانالهای پروتئینی غشای بعضی از واکوئولها ممکن است.
ج) میکند، به طور حتم مواد معدنی محلول در آب به صورت پیوسته تا مرکزیترین آوندهای ریشه حرکت میکنند.
د) میکند، امکان عبور آب و مواد محلول از بین مولکولهای دارای دم آبگریز در غشای پروتوپلاست وجود ندارد.
پاسخ سوال ۱۲
مورد (ب) درست است. در روش سیمپلاستی آب از دیواره یاخته گیاهی عبور نمیکند اما در روشهای آپوپلاستی و عرض غشایی عبور آب از دیواره یاختهای صورت میگیرد.
بررسی همه موارد:
الف) در مسیر سیمپلاستی کنترل ورود و خروج مواد توسط لایه درون پوست صورت میگیرد که به لایه ریشهزا متصل است نه آوندها.
ب) پروتئینهای تسهیل کننده عبور آب در غشای واکوئول قرار دارند، در نتیجه، عبور آب در مسیر سیمپلاستی از این پروتئینها قابل مشاهده است.
ج) حرکت مواد معدنی به صورت پیوسته در آوندهای چوبی رخ میدهد. حرکت شیره خام در مسیر آپوپلاستی در لایه درون پوست متوقف میشود.
د) در مسیر عرض غشایی مواد معدنی و مولکولهای آب از عرض غشا و از بین مولکولهای فسفولیپیدی رخ میدهد.
۱۳. در تصویر میکروسکوپی مقطع عرضی ریشه نوعی گیاه علفی، در بین درونیترین یاختههای پوست، یاختههایی فاقد نوار کاسپاری در تمام قسمتهای دیواره خود مشاهده میشوند، در صورتی که …… یابد، …… قابل انتظار است.
۱) در هوای بسیار مرطوب، مصرف انرژی زیستی در این یاختهها افزایش – خروج آب به صورت قطراتی از انتهای برگها
۲) کربن دیاکسید تا حدی معین کاهش -کاهش ورود آب به استوانه آوندی
۳) در این گیاه ساخت پروتئینهای تسهیل کننده عبور آب از غشا تشدید – تحریک انباشت برخی یونها در یاختههای فتوسنتز کننده روپوستی
۴) این یاختهها به طریقی غیرفعال شوند یا انسداد -افزایش بیش از حد فشار آب در آوندهای چوبی
پاسخ سوال ۱۳
پاسخ گزینه «۱» است.
در لایه درون پوست بعضی گیاهان یاختههای معبر وجود دارند که فاقد نوار کاسپاری در دیواره خود میباشند.
در هوای بسیار مرطوب که تعرق کاهش مییابد اگر یاختههای درون پوست به پمپ کردن یونهای معدنی به درون استوانه آوندی ادامه دهند و مقدار آبی که در اثر فشار ریشهای به برگها میرسد از مقدار تعرق آن بیشتر باشد، آب به صورت قطراتی از انتها یا لبه برگها میتواند خارج شود که به آن تعریق میگویند.
رد سایر گزینهها:
گزینه «۲»: کاهش کربن دیاکسید تا حد معین موجب باز شدن روزنهها میشود (افزایش تعرق) نیروی مکشی تعرق در نهایت باعث میشود که ورود آب به درون استوانه آوندی افزایش یابد.
گزینه «۳»: وقتی در گیاه ساخت پروتئین تسهیل کننده عبور آب از غشا افزایش مییابد یعنی گیاه در شرایط کم آبی قرار گرفته است، بنابراین روزنه ها بسته میشوند تا از خروج آب در این شرایط بحرانی جلوگیری شود. عبارت قسمت دوم این گزینه مربوط به باز شدن روزنهها است که با تحریک انباشت یونهای پتاسیم و کلر در یاختههای نگهبان روزنه انجام میشود.
گزینه «۴»: در این گیاهان، یاختههای معبر تنها یاختههای درون پوست هستند که میتوانند آب و مواد محلول را از خود عبور دهند. با انسداد آنها عملاً در ریشه رسیدن آب و مواد معدنی محلول به استوانه آوندی غیرممکن میشود و فشار آب در استوانه آوندی و به طبع آن فشار ریشهای کاهش شدیدی مییابد.
۵۵- چند مورد از نظر درستی یا نادرستی مشابه عبارت زیرمی باشد؟
»کاهش شدید رطوبت هوا باعث خروج بونهای مثبت و منفی از یاختههای نگهبان میشود.«
الف) آرایش شعاعی رشتههای سلولزی هنگام تورژسانس یاخته نگهبان روزنه مانع از گسترش عرضی میشود.
ب) هنگام تورژسانس، به علت ضخامت کمتر دیواره پشتی یاختههای نگهبان، این قسمت بیشتر منبسط شده و روزنه باز میگردد. ج) در بعضی گیاهان که ساکن نواحی گرم و خشک هستند، تورژسانس یاختههای نگهبان در طول روز رخ نمیدهد.
د) روزنه های نوعی گیاه خودرو در سطحی از بری آن قرار دارد که در برابر نابش ستقیم آفتاپ قرار نمیگیره.
۵۵- گزینه »۴«
همه موارد همانندعبارت مرجع سوال صحیح میباشند.
کاهش شدید رطوبت هوا باعث بسته شدن روزنهها میشود. هنگام بسته شدن روزنهها یونهای پتاسیم (مشبت) و کلر (منفی) و همچنین آب به دنبال آنها ازاین یاختهها خارج شده و وارد یاختههای اطراف میگردد. تمامی گزارهها مشابه عبارت داده شده درست هستند. بررسی همه گزارهها:
الف) آرایش شعاعی رشتههای سلولزی هنگام تورژسانس یاخته نگهبان روزنه مانع از گسترش عرضی یباخته شده در حالی که مانع افزایش طولی آن نمیشود.
ب) دو ویزگی آرایش شعاعی رشتههای سلولزی و ضخامت کمتر دیواره پشتی در یاختههای نگهبان (که منجر به انبساط بیشتر این قسمت میشود) باعث باز شدن روزنه هنگام تورژسانس یاختههای نگهبان میشوند.
ج) رفتار روزنهای برخی گیاهان نواحی خشک مانند بعضی کاکتوسها، در حضور نور متفاوت است و سبب میشود در طول روز، روزنهها بسته بمانند واز هدر رفت اب جلوگیری شود. پس تورژسانس یاختههای نگهبان در طول روز در این گیاهان رخ نمیدهد. د) روزنههای گیاه خرزهره (نوعی گیاه خودرو) در سطح پایینی برگ قرار داشته تا در معرض تابش مستقیم با آفتاب قرار نگیرد. این ویزگی در کنار فرورفتگیهای غارمانند به همراه کرکهای فراوان اطراف روزنه به حفظ آب در گیاه کمک میکند.
۵۶- کدام عبارت در ارتباط با پروتشین تسهیل کننده عبور آب از غشا صحیح است. ~ ) در اثر ترشح هورمون خفتگی جوانهها، در گیاه تولید میشود.
۲) با اثر هورمون نورونهای هیپوتالاموس، در سلولهای ریزپرزدار نفرون تولید میشود. ۳) در سلولهای جانوری به صورت درون سلولی مشاهده میشود.
۴) مواد برای جابهجایی از انرژی جنبشی خود استفاده میکنند.
۵۶- گزین »۳« (سبار عیری)
پروتشینهای عبوردهنده آب از عرض غشا در غشای بعضی سلولهای گیاهی و جانوری و غشای بعضی واکوئولهای گیاهی حضور دارد. پس این پروتشین برای یاخته جانوری تنها در غشای پلاسمایی تعریف میشود. البته در یاخته گیاهی به صورت درون سلولی نیز مشاهده میشود.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه »ا« هورمون مسئول خفتگی دانهها و جوانهها آبسیزیک اسید است که در شرایط کم آبی باعث توانمندتر شدن گیاه در حفظ و جذب آب میشود. یکی از روشهای حفظ آب در چنین شرایطی، افزایش تولید این پروتشینها میباشد.
گزین »2« نورونهای هیپوتالاموس هورمون ضدادراری و اکسی توسین میسازند. هورمون ضد ادراری سبب افزایش بازجذب آب توسط سلولهای نفرون میشود. افزایش فرایند بازجذب به واسطه افزایش میزان این پروتشینها در غشای پلاسمایی رخ میدهد.
گزینه »۴«. در انتشار، مواد برای جابهجایی از انرژی جنبشی خود استفاده میکنند. (iF۳ ۵ وY بزبی و انقال موار ر لیاهار) (زیستشتاسی ا، مفمه ۰۵ا) (زیستشاسی {، مفههای)
۵۷- انتقال مواد در عرض ریشه نوعی گیاه از نهاندانگان به سه روش انجام میگیرد، در ارتباط با این روشها کدام گزینه به نادرستی بیان شده است؟ ا) تنها دو روش ازانها در رسیدن آب و مواد محلول به درونیترین لایه پوست نقش دارد.
۲) یکی از عواملی که در مبارزه با ویروسها نقش دارد، توقف دو روش انتقال مطرح شده را به دنبال دارد.
۳) پروتشین موثر در انتشار تسهیل شده مولکولهای آب، در روشهای عرض غشایی و سیمپلاستی موثر است.
۴) سطح خارجی یاختههای درون پوست را یاختههایی با ظاهر کروی با توانایی انتقال مواد به هر سه روش میپوشاند.
۵۷- گزین »D« (امیرسیس فلیزاره)
صورت سوال اشاره به سه روش اپوپلاستی، عرض غشایی و سیمپلاستی دارد.
دقت کنید که هر سه این مسیرها منجر به رسیدن مواد به درون پوست میشوند اما روش آپوپلاستی نمیتواند از درون پوست عبور کند. به عبارت دیگر، روش آپوپلاستی نمیتواند به تنهایی موجب رسیدن مواد به لایه ریشهزا شود چون در این روش مواد از درون پوست عبور نمیکنند.
بررسی سایر موارد:
گزینه »۲« مرگ یاختهای یکی از عواملی است که در مبارزه با ویروسها نقش دارد که در این صورت روش عرض غشایی و سیمپلاستی در صورت رخدادن مرگ یاختای متوقف خواهد شد. اما همچنان پس از مرگ سلول گیاهی، انتقال مواد از طریق روش آپوپلاستی به واسطه عبور مواد از دیبواره و فضای بین سلولی ادامه می یابد.
گزینه »۳« منظور از پروتشین موثر در انتشار تسهیل شده آب، پروتشین تسهیل کننده عبور آب است که در هر دو روش عرض غشایی و سیمپلاستی موثر است.
گزینه »۴«. در سطح خارجی یاختههای درون پوست، طبق شکل ۰۱۲ صفحه ۱۰۶ یاختههایی از پوست با ظاهر کروی شکل را شاهدیم که توانایی انتقال مواد به هر سه روش را دارا میباشند.
۵۸- کدام گزینه، عبارت مقابل را به طور مناسب، تکمیل میکند؟ »به طور معمول در گیاهان، شرا یط لازم را برای فراهم میکند.«
ا) حرکت تودهای شیره پرورده به سوی محل مصرف- ورود آب به آوند آبک
۲) ایجاد تعرق در محلی فاقد پوستک -صعود شیره خام در عناصر آوندی ریشه
۳) مرطوب بودن فضای اطراف روزنهها – باز شدن روزنههای آبی در نوعی اندام هوایی گیاه
۴) تجمع عنصر آلومینیوم در بافتهای گیاه ادریسی- صورتی رنگ شدن گلبرگهای گل ادریسی
۵۸- گزین »۲« (عاس ۲ایش)
تعرق میتواند از طریق روزنههای هوایی، پوستک و یا عدسک صورت بگیرد. میدانید در محل عدسک، خبری از پوستک نیست. تعرق در هر محلی با ایجاد یک نیروی کشش به سمت بالا، شیره خام را از آوندهای چوبی ریشه به اندامهای بالاتر میرساند. بررسی سایر گزینهها:
گزینه »ا«. ورود آب به آوند آبکش شرایط لازم را برای حرکت تود~ای شیره پرورده به سوی محل مصرف فراهم میکند. در این گزینه برعکس عنوان شده است (مراحل ۲ و ۳ الگوی جریان فشاری مونش)
گزین »۳« روزنههای آبی همواره باز هستند و ما فرایندی تحت عنوان باز شدن روزنههای ابی را در گیاهان نداریم. تنها روزنههای هوایی هستند که باز و بسته میشوند.
گزینه »۴«. تجمع آلومینیوم باعث آبی رنگ شدن گلبرگهای گل ادریسی میشود. (فزب و انقال موار ر لیاها~) (زیسشاسی ا، صفمههای ا۰\۰ ۰۷ ~ ~ ۰۸/)
۵۹- کدام گزینه عبارت مقابل را بهدرستی تکمیل میکند؟»با توجه به الگوی جریان فشاری ارنست مونش در گیاهان نهاندانه در مرحله از «
ا) بعد – بارگیری آبکشی، فشار اسمزی یاختههای محل منبع قطعا کاهش می یابد.
۲) قبل – باربرداری آبکشی، شیره پرورده به صورت تود~ای به محلی با فشار بیشتر میرود.
۳) بعد-بارگیری آبکشی، آب از یاختههای مجاور آوندهای چوبی به آوند آبکش وارد میشود. ۴) قبل – باربرداری آبکشی، پتانسیل آب آوندهای آبکشی افزایش میبابد.
۵۹- گزین »۳« (امیردی غانیفم)
در این الگو که توسط ارنست مونش ارانه شد، مرحله اول به عنوان بارگیری آبکشی و مرحله آخر به عنوان باربرداری آبکشی شناخته میشود.
مرحله بعد از بارگیری آبکشی، مرحله ۲ است که چون از قبل افزایش مقدار مواد آلی و به ویزه ساکارز رخ داده، ورود آب از یاختههای مجاور آوندهای چوبی به درون آوندهای آبکش در این مرحله انجام میشود. بررسی سایر گزینهها:
گزینه »ا«. در مرحله بعد از بارگیری آبکشی، چون آب از محل منبع به آوند آبک وارد میشود، در نتیجه فشار اسمزی یاختههای منبع میتواند افزایشیابد.
گزینه »۲«: در مرحله قبل از باربرداری آبکشی محتویات شیره پرورده به صورت تودهای از مواد به سوی محل دارای فشار کمتر میرود.
گزینه »۴«. در مرحله سوم، آب درون آوند آبکش جابهجا میشود اما هیچ آبی از بیرون به آن وارد نشده و هیچ آبی از داخل آن خارج نمیشود پس پتانسیل آب آوند آبک تغییری نمیکند.
۶۰- کدام مورد در ارتباط با فرایند مکش تعرقی و عوامل موتر بر آن در گیاهان صحیح میباشد؟ ~ ) در همه مناطقی که عدسک، پوستک یا روزنه هوایی وجود دارد زمینه انجام تعرق فراهم است.
۲) انجام این فرایند موجب افزایش سرعت انتقال آب از لایه آندودرم به لایه ریشهزا میشود.
۳) به هنگام انجام این فرایند، گسسستگی ایجاد شده در ستون آب درون اوند چوبی، ناشی از دگرچسبی مولکولهای آب میباشد.
۴) کاهش تعداد سلولهایی از درون پوست که تنها یک وجه از دیواره آنها سلولزی است، برخلاف افزایش تعداد آنها منجر به کاهش سرعت تعرق میشود
۶۰- گزینه »۲«
این فرایند موجب ایجاد کششش در ستون آب شده و آب را از سلولهای آندودرم به طرف لایه ریشه زا و آوندهای چوبی هدایت میکند. بررسی سایر گزینهها:
گزینه »9« غلط. تعرق از عوامل موثر بر ایجاد مکش تعرقی میباشد. دقت کنید که مثلا در ریشه عدسک هست اما تعرق فقط در اندام هوایی انجام میشود.
گزین »۳«. غلط. دگرچسبی و هم چسبی مولکولها موجب جلوگیری از ایجاد گسستگی در ستون آب میشود. پس این اتفاق اصلا رخ نمیدهد.
گزینه »۴«. غلط. اشاره به سلولهای نعلی شکلی دارد که در ریشه تک لپه یافت شده و مواد را از هیچ کدام از مسیرهای کوتاه عبور نمیدهند. در صورت افزایش تعداد سلولهای نعلی شکل، نیز آب کمتری به آوندهای چوبی و در نهایت آب کمتری به اندامهای هوایی میرسد و سرعت تعرق کاهش مییابد.
۳۱- کدام گزینه درباره همه جاندارانی که با استفاده از بخشی از پیکر خود به درون دستگاه آوندی گیاه نفوذ میکنند، به درستی
بیان شده است؟ ( ~ میتوانند در بعضی از یاختههای خود حاوی کلروفیل باشند. ۲ خرطوم های آنها مواد غذایی را دریافت و منتقل میکند.
۳) میتوانند درون یاختههای زنده پیکر خود اندامکی غشادار جهت بستهبندی مواد داشته باشند. ۴) فقط مواد آلی مورد نیاز خود را از گیاه میزبان بهدست میاورند.
۳۱- گزین »۳« (امیرهسیس ابراهیمس)
منظور صورت سوال شته و گیاهان انگلاند. دقت کنید رشتههای قارج ریشهای وارد اوند نمیشود. بررسی همه گزینهها:
گزینه »ا«: شته کلروفیل ندارد!
گزینه »۲«. شته یک خرطوم دارد.
گزینه »۳«. یاختههای زنده پیکر شته و گیاهان انگل میتوانند حاوی جسم گلزی باشد.
گزینه »۴«: نادرست است چون گیاهان انگل آب را نیز از میزبان تهیه میکنند.
۳۵- کدام گزینه عبارت مقابل را به درستی تکمیل میکند؟ »در هر مرحلهای از الگوی جریان فشاری که «
۱) با صرف انرژی زیستی انجام میشود، بهطور قطع مواد آلی از آوند آبکش خارج میشود.
۲) مقداری آب وارد آوند آبکشی میشود، میزان فسفات آزاد در یاختههای مجاور افزایش مییابد. ۳) با صرف انرژی زیستی انجام میپذیرد، مواد آلی از عرض غشای یاختهای عبور میکنند.
۴) غلظت مواد آلی در آوند آبکش تغییر میکند، ورود یا خروج مواد آلی به آوند آبکش دیده میشود.
۳۵- گزینه »۳« بررسی گزینهها:
گزینه »۱«. برای مرحله ۱ صادق نیست.
گزینه »۲«. هم در مرحله ا وهم در مرحله ۲ (طبق شکل کتاب) آب وارد آوند آبکش میشود، ولی مرحله ۲ غیرفعال است و صرف ATP نداریم.
گزینه »۳«. منظور مرحله ۱ و ۴ است. در هر دو مرحله مواد از عرض غشا عبور میکنند.
گزینه »۴«: هم در مرحله ا و هم ۲ وهم ۴ غلظت مواد آلی تغییر میکند ولی در مرحله ۲ ورود مواد آلی به آوند آبکشی دیده نمیشود.
۴۰- نوعی باخته فتوسنتزکننده سامانه پوششی، نمی تواند .
۱) دارای دیواره یاختهای منعطف برای باز و بسته شدن روزنه باشد.
۲) دارای اندازه کوچکتری نسبت به یاختههای مجاور خود در روپوست گیاه توتفرنگی باشد.
۳) دارای تعداد یکسان در دو سوی برگ نوعی گیاه مقاوم به خشکی و دارای گلبرگهای سفید باشد. ۴) درایجاد مکش بالارونده در ساقه گیاه آلبالو از طریق تغییر فشار تورژسانس خود نقش داشته باشد.
۴۰- گزینه »۳«
یاخته فتوسنتزکننده سامانه پوششی همان یاخته نگهبان روزنه است، یاخته نگهبان روزنه در سطح زیرین برگ گیاه خرزهره دارای تعداد بیشتری نسبت به سطح رویی است (حواستان باشد مطابق شکل کتاب درسی خرزهره دارای گلبرگهایی به رنگ سفید است.) بررسی سایر گزینهها:
گزین »۱«. یاختههای نگهبان روزنه دارای دیواره یاختهای چوبی نشده و منعطف هستند انعطافپذیری دیواره پشتی از شکمی بیشتر است این سازوکار در باز و بسته شدن روزنه نقش دارد.
گزین »۲«. یاختههای نگهبان روزنه نسبت به یاختههای مجاور خود دارای اندازه کوچکتر میباشند. (شکل ۱۳ صفحه ۸۷ کتاب دهم)
گزینه »۴«: تعرق نقش اصلی را در مکش بالارونده شیره خام دارد، بیشتر تعرق از طریق روزنهها صورت میگیرد که یاختههای نگهبان روزنه نقش مهمی در باز و بسته شدن آن دارند.
۴۶- هر مسیر انتقال مواد در عرض ریشه که .
ا) درابتدای مسیرخود در عبور مواد از عرض دیواره یاختای نقش دارد، پس از لایه درون پوست ادامه مییابد. ۲) در یاختههای مرده قابل انجام است، در انتقال نوکلشیکاسیدها نقش دارد.
۳) از فضای بین یاختهای وعرض غشا عبور میکند، با رسیدن به درونیترین بخش پوست متوقف میشود. ۴) بیشترین نقش را در تشکیل شیره خام دارد، آب از طریق فرایند اسمز به یاخته مجاور وارد میشود.
«D» ۴۶- گزینه
هر سه مسیر سیمپلاستی، اپوپلاستی و عرض غشایی پس از لایه درون پوست به فعالیت خود ادامه میدهند دقت داشته باشید که با توجه به شکل کتاب در ابتدا هر سه مسیر از عرض دیواره یاختهای عبور میکنند. زیرا باید از دیواره تارکشنده عبور کنند تا وارد یاخته شوند.
تذکر: مسیر سیمپلاستی از طریق منافذ بزرگ کانال سیتوپلاسمی پلاسمودسم که در عرض غشا وجود دارد مواد را جابهجا میکند.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه »۲«. مسیر آپوپلاستی دریاختههای مرده قابل انجام است، دقت داشته باشید که مسیر سیمپلاستی در انتقال نوکلقیکاسیدها به دلیل عبور از منافذ بزرگ پسمودسم نقش دارد.
گزین »۳«. دقت داشته باشید که فقط مسیر اپوپلاستی با رسیدن به درون پوست متوقف میشود.
گزینA »۴«. دقت داشته باشید مسیر سیمپلاستی بیشترین نقش در تشکیل شیره خام را دارد و این مسیر از طریق منافذ بزرگ پلاسمودسم صورت میگیرد، ولی اسمز نیازمند غشا با تراوایی نسبی بوده و از عرض غشای یاختهای صورت میگیرد که در این مسیر مشاهده نمیشود. در صورتی که بیشترین نقش در عبور مواد را آپوپلاستی در نظر بگیریم، چون غشا وجود ندارد پس اسمز نیز وجود ندارد یا در صورتی که بیشترین نقش در عبور مواد را مسیر عرض غشایی در نظر بگیریم اگر آب به علت اسمز از یاخته خارج شود دیگر نمیتواند از طریق اسمز وارد شود که در نتیجه این مسیر مختل میشود و دیگر اسمز معنا ندارد.
۳۱- کدام مرحله در انتقال شیره خام طی مکش تعرقی، دیرتر از سایرین رخ میدهد؟ ۱) مک تعرقی آب را از رگبرگها به غشای بین یاختهها میکشد.
۲) مولکولهای آب ستونی را از ریشه به برگ تشکیل میدهد.
۳) مکش تعرقی آب را از آوندهای چوبی ریشه به ساقه میکشد.
۴) آب بهصورت بخار وارد فضای بین یاختهای میشود.
۳۱- گزین »۲« (ممممرضا رانشمی)
به مراحل مکش تعرقی در شکل زیر دقت کنید.
۳۲- با توجه به آزمایشی از کتاب درسی، کدام عبارت درباره ساختار(هایی) در گیاه که خرطوم شته به آن(ها) وارد میشود، درست است؟ ) حرکت مواد آلی درون آنها، میتواند در همه جهات انجام گیرد.
۲) به علت فقدان پروتوپلاست، نیازمند یاختههای همراه هستند.
۳) در گیاهان دو لپه، یاختههای مریستمی ساقه، این ساختارها را به سمت مرکز ساقه تولید میکنند. ۴) مواد آلی برخلاف مواد معدنی، میتوانند از منافذ دیواره عرضی آنها عبور کنند.
۳۲- گزین »D« (ممر سبیبم)
از خرطوم شته برای تعیین ترکیب شیره پرورده استفاده میشود که در این آزمایش، خرطوم به آوند آبکش وارد میشود. حرکت شیره پرورده در این آوندها در همه جهات میتواند رخ دهد. بررسی سایر گزینهها:
گزینه »۲«. آوندهای آبک هسته ندارند اما زنده هستند (پروتوپلاست دارندا).
گزینه »۳« کامبیوم آوندساز، آوندهای آبکش پسین را به سمت خارج (نه داخل! ~ ساقه میسازد.
گزینه »۴«. آوندهای آبکش میتوانند با جابهجایی مواد آلی شیره پرورده، مولکولهای آب را نیز جابهجا کنند.
۳۳- طبق اطلاعات کتاب درسی، کدام عبارت در ارتباط با کشاورزان و باغبانان به طور حتم صحیح است؟ 1) تحت شرایطی، کاهش دادن مقدار مواد موجود در خاک را راهکاری برای جلوگیری از آسیب دیدن گیاه میدانند.
۲) با کاشت و برداشت با فواصل زیاد نوعی از گیاهان که نمکها را جذب و ذخیره میکنند، کیفیت خاک را بهبود میدهند. ۳) معتقدند، حذف بعضی از گلها، دانهها و یا میوههای جوان، به افزایش تعداد میوههای درختان نهاندانه منجر میشود.
۴) به تازگی برای افزایش نیتروژن خاک، گیاهانی که گلهایی شبیه به پروانه دارند را در زمینهای خود کشت میدهند.
۳۳- گزین »ا« (ویدکیم;ا»ه)
گزونی بیش از حد بعضی مواد در خاک میتواند مسمومیت ایجاد کند و مانع از رشد گیاهان شود. بررسی سایر گزینهها:
گزین »۲« بعضی گیاهان با جذب و ذخیره نمکها، موجب کاهش شوری خاک میشوند. با کشت و برداشت این گیاهان در چند سال پیدریی (نه با فواصل زیاد) میتوان باعث کاهش شوری خاک و بهبود کیفیت آن شد.
گزینه »۳« حنف بعضی از گلها دانهما و یا میومهای جوان منجر به تولید میومهای درشتترمیشود گزینه »۴« از گذشته، برای تقویت خاک، تناوب کشت انجام میشد که در آن گیاهان زراعی مانند گیاهان تیره پروانه واران (که گلهای آنها شبیه به پروانه است) مورد استفاده قرار میگرفتند.
۴۰- موارد مربوط به کدامیک از گزینهها، عبارت زیر را بهطور صحیح تکمیل میکند؟
»درریشه گیاهان جوان دولیه فاقد یاخته معبر، یاختههای داخلیترین قسمت پوست برخلاف یاختههای خارجیترین قسمت استوانه آوندی، «
الف) از برگشت مواد جذب شده به بیرون ریشه جلوگیری میکنند.
ب) با مصرف انرژی در افزایش فشار اسمزی آوندهای چوبی نقش دارند. ج) به همراه تعریق و خواص ویزه آب، جریان تودهای را ایجاد میکنند. د) قطعاً مانع عبور مواد از طریق مسیر آپوپلاستی میشوند.
۴۰- گزین »D« (یام هاشم;اره)
موارد »الف« و »د« عبار زیر را به درستی کامل میکنند.
داخلیترین قسمت پوست، درونپوست (اندودرم) است و خارجیترین قسمت استوانه آوندی لایه ریشهزا است.
بررسی موارد:
الف) آندودرم از برگشت مواد جذب شده به بیرون از ریشه جلوگیری میکند.
ب) هر دو میتوانند با انتقال فعال و با صرف انرژی، یونهای معدنی را به درون آوندهای چوبی منتقل کنند که با تجمع آب و یونها در نهایت فشار در آوندهای چوبی ریشه افزایش مییابد و فشار ریشهای را ایجاد میکند.
ج) جریان تودهای در آوندهای چوبی تحت تاثیر دو عامل فشار ریشهای و تعرق (نه تعریق) و با همراهی خواص ویزه آب انجام میشود.
د) در آندودرم به دلیل وجود نوار کاسپاری، آب و مواد محلول نمیتوانند از طریق مسیر آپوپلاستی وارد استوانه آوندی شوند.
۴۶- چند مورد، برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟
»بهطور معمول، …. از جمله شرایطی است که میتواند احتمال تعرق را کاهش واحتمال خروج آب از روزنههای آبی را افزایش دهد.« الف) تاریکی
ب) افزا یش رطوبت محیط
ج) افزایش ناگهانی ورود مواد معدنی به استوانه آوندی در زمان بالا بودن هورمون آبسیزیکاسید د) افزایش دما تا حدی خاص
ؤ۴۶- گزین »۲« (امر سم)
فقط مورد (د) نادرست است. سوال در مورد شرایطی است که با کاهش تعرق و افزایش تعریق همراه است. بررسی همه موارد:
الف و ب) در هنگام شب یا در هوای بسیار مرطوب که شدت تعرق کاهش مییابد، آب میتواند بهصورت قطراتی از روزنههای آبی خارج شود.
ج) افزایش ورود مواد معدنی به آوندها، منجر به افزایش فشار اسمزی، در آنها شده و نهایتا منجر به افزایش ورود آب به این استوانه میشود که نتیجه این اتفاق، همان افزایش فشار ریشهای است. تعریق، نشانه فشار ریشهای است و با افزایش فشار ریشهای، احتمال وقوع تعریق بیشتر میشود.
د) افزایش دما تا حدی خاص، منجر به باز شدن روزنههای هوایی میشود (افزایش احتمال تعرق) (تم لییی)(زیستشاسی ا، مفمههای ۴۷ ۵ ۱۰۹) (زیستشتاسی H، مفه ۱۴۳)
۴۹- عوامل موتر بر جریان تودهای در آوندهای ضخیمتر چه ویزگی دارند؟
~ ) همه این عوامل میتوانند در نهایت موجب حرکت مواد معدنی گیاه تنها در سلولهای دارای پلاسمودسم شوند.
۲) همه این عوامل میتوانند به کمک خواص ویزه مربوط به مایعی که در انواع شیرههای گیاه وجود دارد، انجام شوند.
۳) یکی از این عوامل میتواند با عنوان عامل اصلی، با هل دادن، شیره خام را از محل دارای آب بیشتر به محل به آب کمتر حرکت دهد. ۴) یکی از این عوامل میتواند در دماهای پایین نیروی مکشی به گیاه وارد کند که در صورت نبود آوند چوبی به سلامت گیاه ضربه میزند.
۴۹- گزین »۲«
آوندهای چوبی که آب و مواد معدنی را در گیاه جابهجا میکنند، ضخامت بیشتری دارند و عوامل فشار ریشهای و تعرق در جریان تودهای آنها نقش دارند.
همه این عوامل با همراهی خواص ویزه آب که در شیرههای خام و پرورده گیاه وجود دارد، اثر خود را میگذارند. بررسی سایر گزینهها:
گزینه »ا« پلاسمودسم تنها در سلولهای زنده وجود دارد و سلولهای آوند چوبی بالغ مرده هستند.
گزینه »۳« تعرق به عنوان عامل اصلی با مکش شیره خام (نه هل دادن« آب را از محل دارای آب بیشتر به محل دارای آب کمتر هدایت میکند.
گزینه »۴«. تعرق در دماهای بالا و روزهای گرم میتواند نیروی مکشی وارد کند که در صورت نبود آوند چوبی مستحکم گیاه له میشود.
۵۰- در ارتباط با الگوی جریان فشاری اراثه شده توسط ارنستمونش، کدام عبارت به نادرستی بیان شده است؟ ) بعد از اینکه ترکیبات قندی وارد یاخته آبکشی میشوند، مقدار حجم ستون آب ،درون آوند چوبی کاهش مییابد.
۲) در مرحلهای از آن، متفاوت بودن جهت حرکت آب در آوندهای آبکشی و چوبی در یک دسته آوندی دور از انتظار نمیباشد.
۳) در مرحلهای که مواد آلی وارد پروتوپلاست یاختههای آبکشی شده است، ورود همزمان آب به روش اسمزاز دو منبع به پروتوپلاست یاخته آبکشی دور از انتظار نمیباشد. ۴) در مرحلهای که مولکولهای آب از آوند آبکش به آوند چوبی انتقال مییابند، بهطور قطع یاختههای زنده موجود در ریشه، مواد آلی را دریافت میکند.
۵۰- گزین »۴«
بررسی گزینهها:
گزینه »ا« در مرحله اول الگوی جریان فشاری، قند و مواد آلی در محل منبع به روش انتقال فعال، وارد یاختههای آبکش میشوند. به این عمل، بارگیری آبکشی میگویند. بلافاصله بعد از آن با افزایش مقدار مواد آلی و به ویزه ساکارز، فشار اسمزی یاختههای آبکشی افزایش پیدا میکند. در نتیجه، آب از یاختههای مجاور اوندهای چوبی به آوند آبکشی وارد میشود. در نتیجه مقدار حجم ستون اب درون آوند چوبی کاهش میبابد.
گزین »۲«. در سومین مرحله الگوی جریان فشاری، فشار در یاختههای آبکشی افزایش یافته و در نتیجه محتویات شیره پرورده بهصورت تودهای از مواد بهسوی محلی دارای فشار کمتر (محل مصرف) به حرکت در میآید. همانطور که در شکل میبینید در آوندهای آبکشی و چوبی جهت حرکت آب عکس یکدیگر است.
گزینه »۳« در مرحله دوم الگوی جریان فشاری، با افزایش ورود ترکیبات آلی به آوند آبکشی، فشار اسمزی آوند آبکشی افزایش یافته و آب از یاختههای مجاور وارد پروتوپلاست آوند آبکشی میشود. در این مرحله آب از یاختههای زنده (یاختههای محل منبع) و یاختههای مرده (یاختههای آوند چوبی) وارد آوند آبکشی میشود. گزینه »۴«. در مرحله چهارم الگوی جریان فشاری، پس از انتقال مواد به محل مصرف، پتانسیل آب درون آوند آبکشی افزایش یافته و این آب وارد آوند چوبی میشود. در این مرحله، ترکیبات آلی وارد محل مصرف میشوند. محل مصرف لزوما ریشه نیست. برای مثال میوهها هم محل مصرف هستند.