گیاهان شیوههای شگفتانگیزی برای گرفتن مواد مورد نیاز خود از جانداران دیگر دارند. گیاهان با بعضی از این جانداران ارتباط همزیستی برقرار میکنند. از مهمترین انواع این همزیستها، قارچ ریشهایها(میکوریزا) و باکتریهای تثبیتکننده نیتروژن هستند.
قارچریشهای
یکی از معمولترین سازگاریها برای جذب آب و مواد مغذّی، همزیستی ریشه گیاهان با انواعی از قارچها است که به آن قارچریشهای گفته میشود. حدود ۹۰ درصد گیاهان دانهدار با قارچها همزیستی دارند. این قارچها در سطح ریشه زندگی میکنند. رشتههای ظریفی به درون ریشه میفرستد که تبادل مواد را با آن انجام میدهند.
در قارچریشهای، قارچ، مواد آلی را از ریشۀ گیاه میگیرد و برای گیاه، مواد معدنی و به خصوص فسفات فراهم میکند. پیکر رشتهای و بسیار ظریف قارچها، نسبت به ریشه گیاه با سطح بیشتری از خاک در تماس است و میتواند مواد معدنی بیشتری را جذب کند.
فسفات در خاک زیاد است اما به خاک چسبیده و در دسترس آن نیست. به همین دلیل قارچ به اغلب گیاهان برای جذب فسفات کمک میکند. البته افزایش انشعاب ریشه و تار کشنده هم جزئی از راهکارهای گیاه است.

قارچ ریشهای به درون آوندها نفوذ نمیکند.
رشتههایی که به درون ریشه نفوذ میکند نسبت به رشتههایی که روی ریشه قرار میگیرند کمتر هستند.
بررسی کنید:
الف. قارچریشهای بخشهای زمینی گیاه را احاطه میکند یا بخشهای هوایی؟
پاسخ
بخشهای زمینی
ب. آیا رشتههای قارچریشهای به درون بخش انگشتانهمانند ریشه نفوذ میکند؟
پاسخ
خیر. بخش انگشتانهمانند ریشه کلاهک است. قارچریشهای به درون کلاهک نفوذ نمیکند.
همزیستی گیاه با تثبیتکنندههای نیتروژن
برخی گیاهان با انواعی از باکتریها همزیستی دارند که این همزیستی برای به دست آوردن نیتروژنِ بیشتر است. دو گروه مهم این باکتریها عبارتاند از: ریزوبیومها و سیانوباکتریها.
ریزوبیومها
از گذشته برای تقویت خاک، تناوب کشت انجام میشد که در آن گیاهان زراعی مختلف به صورت پیدر پی کشت میشد. یکی از انواع گیاهانی که در تناوب کشت مورد استفاده قرار میگیرد، گیاهان تیرۀ پروانهواران است(دلیل این نامگذاری، شباهت گلهای آنها به پروانه است).
سویا، نخود و یونجه از گیاهان مهم زراعی این تیره هستند. در ریشه این گیاهان و در محل برجستگیهایی به نام گرهک، نوعی باکتری تثبیتکننده نیتروژن به نام ریزوبیوم زندگی میکند. هنگامی که این گیاهان میمیرند یا بخشهای هوایی آنها برداشت میشود، گرهکهای آنها در خاک باقی میماند و گیاخاک غنی از نیتروژن ایجاد میکنند. ریزوبیومها با تثبیت نیتروژن، نیاز گیاه را به این عنصر برطرف میکنند و گیاه نیز مواد آلی مورد نیاز باکتری را برای آن فراهم میکند.
گرهک همان گره نیست. گرهک در اثر ورود باکتری به ریشه ایجاد میشود. ولی گره محل اتصال برگ به ساقه و یا شاخه است.
پروانهواران دو لپهای هستند. این گیاهان روی ریشههای جانبی گرهک ایجاد میکنند. ریزوبیوم داخل این گرهکها نیتروژن را تثبیت میکنند(+یازدهم).
بررسی کنید
الف. در گیاهان تیره پروانهواران چه چیزی شبیه پروانه است؟ برگ یا گل؟
پاسخ
در این گیاهان گلها شبیه پروانه هستند.
باکتریهای موثر در تغذیه غذایی
*
| ریزوبیوم | سیانوباکتری | آمونیاکساز | نیتراتساز | |
| توانایی تثبیت نیتروژن را دارد | دارد | برخی | ندارد | ندارد |
| میتواند آمونیوم را از مواد آلی تولید کند | خیر | خیر | بله | خیر |
| آمونیوم را مصرف میکند | خیر | خیر | خیر | بله |
| با گیاه تیره پروانهواران همزیستی دارد | بله | خیر | خیر | خیر |
| با گونرا همزیستی دارد | خیر | بله | خیر | خیر |
| با گیاه آزولا همزیستی دارد | خیر | بله | خیر | خیر |
| توانایی فتوسنتز دارد | خیر | بله | خیر | خیر |
| مواد آلی مورد نیاز را از یک جاندار دیگر میگیرد | بله | بله | – | – |
همزیستی با سیانوباکتریها
سیانوباکتریها نوعی از باکتریهای فتوسنتزکننده هستندکه بعضی از آنها میتوانند علاوه بر فتوسنتز، تثبیت نیتروژن هم انجام دهند. آزولا گیاهی کوچک است که در تالابهای شمال و مزارع برنج کشور به فراوانی وجود دارد. گیاه آزولا با سیانوباکتریها همزیستی دارد و نیتروژن تثبیتشده آن را دریافت میکند.
گیاه گونرا نیز در نواحی فقیر از نیتروژن رشد شگفتانگیزی دارد. چگونه این گیاه با وجود کمبود نیتروژن چنین رشدی دارد؟ سیانوباکتریهای همزیست درون ساقه و دمبرگ این گیاه، تثبیت نیتروژن انجام میدهند و از محصولات فتوسنتزی گیاه استفاده میکنند.
برخی از سیانوباکتری میتواند دو نوع ماده معدنی(کربن و نیتروژن) را تثبیت کند.
گونرا گیاهی دو لپه است.

جمعبندی: جانداران موثر در تغذیه
باکتریها
سیانوباکتری= تثبیت نیتروژن و کربن(فتوسنتز)، همزیست با ساقه و دمبرگ(اندامهای هوایی).
ریزوبیوم= تثبیت نیتروژن، همزیست با ریشه.
سیانوباکتری با آزولا و گونرا همزیستی دارد.
قارچها
قارچ ریشهای= گرفتن مواد آلی از گیاه، تامین مواد معنی برای گیاه(بهخصوص فسفات)، همزیست با ریشه.
روشهای دیگر به دست آوردن مواد غذایی در گیاهان
گیاهان حشرهخوار
این گیاهان فتوسنتزکنندهاند، ولی در مناطقی زندگی میکنند که از نظر نیتروژن فقیرند. در این گیاهان برخی برگها برای شکار و گوارش جانوران کوچک مانند حشرات، تغییر کرده است. گیاه توبرهواش که از گیاهان حشرهخوار است در تالابهای شمال کشور میروید. این گیاه حشرات و لارو آنها را به سرعت به درون بخش کوزه مانند خود میکشد و سپس گوارش میدهد. در شکل زیر، انواع دیگری از گیاهان حشرهخوار نشان داده شده است.
گیاهان گونرا و حشرهخوار در مناطق فقیر از نیتروژن زندگی میکنند.

گیاهان انگل
انواعی از گیاهان انگل وجود دارند که همه یا بخشی از آب و مواد غذایی خود را از گیاهان فتوسنتزکننده دریافت میکنند. گیاه سِس، نمونهای از این گیاهان است. این گیاه ساقه نارنجی یا زردرنگی تولید میکند که فاقد ریشه است. گیاه سس به دور گیاه سبز میزبان خود میپیچد و اندامهای مکنده ایجاد میکند. که به درون آوندهای گیاه نفوذ، و مواد مورد نیاز انگل را جذب میکند. گل جالیز نمونه دیگری از این گیاهان است که با ایجاد اندام مکنده و نفوذ آن به ریشه گیاهان جالیزی، مواد مغذی را دریافت میکند.
انگل گیاهان میتواند قارچ، گیاه انگل، ویروسهای گیاهی، باکتریهای بیماریزا و شته باشد.

۱-گیاه جالیزی با گل جالیز فرق میکند. به عنوان مثال گل جالیز میتواند انگل گوجه فرنگی باشد که یک نوع گیاه جالیزیست.
۲-سس گیاه نارنجی رنگ است که از ساقه گیاهان تغذیه میکند. برگ میزبان سس دارای کرک با اندازههای مختلف است. گیاه میزبان سس دو لپهایست.
۳-میزبان گل جالیز دو لپهای است.
از بین گل جالیز و سس
الف. کدام گیاه اندام مکنده دارد؟
پاسخ
هر دو گیاه اندام مکنده دارند.
ب. کدام گیاه به ساقه میزبان خود حمله میکند؟
پاسخ
گیاه سس به ساقه میزبان حمله میکند، گل جالیز مواد خود را از ریشه گیاهان میگیرد.
پ. کدام گیاه سبزینه دارد؟
پاسخ
هر دو گیاه انگل و فاقد سبزینه هستند.
ت. کدام گیاه برخلاف قارچریشهای به درون آوند نفوذ میکند؟
پاسخ
هر دو گیاه مواد غذایی خود را مستقیما از آوندها دریافت میکنند.
خودآزمایی
به سوالات زیر به صورت بله و خیر پاسخ دهید و سپس پاسخنامه را بررسی کنید.
سوالات
۱. گیاه سس برخلاف قارج ریشهای، با نفوذ اندام مکنده به درون آوندها مواد مورد نیاز خود را جذب میکند.
پاسخ سوال ۱
نادرست. گیاه سس با نفوذ اندام مکنده به درون آوند آبکش، مواد مورد نیاز خود را دریافت میکند ولی مطابق شکل کتاب در قارچریشهای اندام مکنده به درون آوند وارد نمیشود و مواد را به طور غیر مستقیم از آن دریافت میکند.
۲. گیاه جالیزی همانند گیاه سس، توانایی تولید مواد آلی مورد نیاز خود را به کمک فتوسنتز ندارد.
پاسخ سوال ۲
نادرست. گیاه جالیزی با گیاه گل جالیز تفاوت دارد. در واقع گیاه گل جالیز نوعی گیاه انگل است که مواد مورد نیاز خود را از گیاه جالیزی مانند گوجه فرنگی که توانایی فتوسنتز دارد دریافت میکند.
۳. گیاه آزولا همانند گیاه گل جالیز، مواد آلی مورد نیاز خود را از جانداران دیگر به دست میآورد.
پاسخ سوال ۳
نادرست. گیاه آزولا مواد معدنی مورد نیاز خود ماند نیتروژن را از سیانوباکتریها دریافت میکند.
۴. گیاه گونرا برخلاف گیاه توبرهواش، در مناطق فقیر از نظر نیتروژن زندگی میکند.
پاسخ سوال ۴
نادرست. گیاه گونرا و گیاهان حشرهخوار در مناطق محروم از نظر نیتروژن زندگی میکنند
۵. هر گیاه انگل با ایجاد اندام مکنده، تمام مواد مورد نیاز خود را از گیاه میزبان دریافت میکند.
پاسخ سوال ۵
نادرست. انواعی از گیاهان انگل وجود دارند که همه یا بخشی از آب و مواد غذایی خود را از گیاهان فتوسنتزکننده دریافت میکنند. پس لزوما گیاه انگل تمام مواد خود را از گیاه میزبان نمیگیرد.
۶. هر گیاه انگل از طریق نفوذ اندام مکنده خود به درون ساقه میزبان، مواد مورد نیاز خود را دریافت میکند.
پاسخ سوال ۶
نادرست. گیاه سس به دور گیاه سبز میزبان خود میپیچد و اندامهای مکنده ایجاد میکند که به درون آوندهای گیاه نفوذ، و مواد مورد نیاز انگل را جذب میکند. گل جالیز نمونه دیگری از این گیاهان است که با ایجاد اندام مکنده و نفوذ آن به ریشه گیاهان جالیزی مواد مغذی را دریافت میکند.
۷. هر گیاه همزیست با باکتریهای تثبیت کننده نیتروژن، نیتروژن تثبیت شده را از طریق ریشه خود دریافت میکند.
پاسخ سوال ۷
نادرست. سیانوباکتریهای همزیست با گونرا، درون ساقه و دمبرگ آن قرار دارند. پس نیتروژن تشبیت شده توسط آنها به بخشهای هوایی (نه ریشه) گونرا وارد میشود.
۸. هر گیاه همزیست با باکتریهای تثبیت کننده نیتروژن، حداقل بخشی از مواد مورد نیاز باکتریها را تامین میکند.
پاسخ سوال ۸
مطابق مطالب کتاب درسی، گیاهان تیره پروانهواران با ریزوبیومها و آزولا و گونرا با سیانوباکتریها همزیستی دارند. همه این گیاهان بخشی از مواد مورد نیاز باکتریها را تامین میکنند.
۹. ۴۹- کدام گزینه درباره جاندارانی که با حدود ۹۰ درصد گیاهان دانهدار رابطه همزیستی دارد، صحیح است؟ ۱) در سطح اندامهای هوایی زندگی کرده و رشتههای ظریفی وارد پیکره گیاه میکنند.
۲) درون بخش انگشتانه مانند، به طور غیرمستقیم با آوندهای چوبی تبادلات انجام میدهند. ۳) مواد آلی و به خصوص فسفات را برای گیاه تامین میکنند.
۴) یاختههایی را به واسطه رشتههای ظریفی احاطه و تغذیه میکنند.
پاسخ سوال ۹
۴۹- گزین »۴«
حدود ۹۰ درصد گیاهان دانهدار با قارجها رابطه همزیستی دارند. رشتههای ظریف قارچها میتوانند وارد پیکر گیاه شده و سلولهای مختلفی از جمله سلولهای پارانشیمی و … را احاطه کنند. بررسی سایرگزینهها:
گزین»ا«. قارج ریشهای در سطح ریشه گیاه که نوعی اندام زیرزمینی است وجود دارد. گزینه »۲«. مطابق شکل کتاب درسی، رشتههای ظریف قارج درون بخشش انگشتانه مانند ریشه (کلاهک ریشه) نفوذ پیدا نمیکنند.
گزینه »۳« دراین همزیستی قارج برای گیاه موادمعدنی فراهم میکند نه مواد آلی! (فزبی و انتقال موار ر کیاها~) (زیستشاسی ا، صفمههای ۰۲/)
۱۰. ۵۰- کدام مورد درست است؟
۱) هر جاندار واجد اندام مکنده، این اندام را وارد بافتهای آوندی گیاه میکند. ۲) هر گیاهی که برگهای تغییر یافته دارد، در تالابهای شمال کشور میروید.
۳) نوعی گیاه فاقد سبزینه و تار کشنده در ساختار خود، توانایی تولید هورمون اکسین را ندارد. ۴) نوعی گیاه فاقد مریستم نخستین ریشه، از طریق اندام هوایی خود نیتروژن را تامین میکند.
پاسخ سوال ۱۰
۵۰- گزین »۴« (امیرسیس فلی~اره)
گیاه سس نوعی گیاه انگل است و در ساختار خود فاقد ریشه است. این جاندار میتواند نیتروژن موردنیاز خود را از راه اندام هوایی خود یعنی ساقه تامین کند.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه »۱« عوامل بیماری زا نظیر نوعی قارج متصل به پوستک سطح یاختههای نوعی گیاه ضمن عبور از منفذ روزن این گیاهان، اندام مکنده خود را وارد یاختههای پارانشیمی این گیاه میکنند.
گزینه »۲« گیاهان با برگهای تغییر شکل یافته در تالابهای شمال کشور لزوما رویش ندارند.
گزینه »۳«. منظور گیاه سس است که با توجه به اینکه این گیاه به رنگ نارنجی رنگ قابل مشاهده است فاقد سبزینه و سبزدیسه است، اما از سوی دیگراین گیاه واجد ساقهای است که برای رشد طولی آن به هورمون اکسین وابسته است.
۱۱. با توجه به سیانوباکتریها کدام گزینه صحیح است؟
۱) دارای توانایی تشبیت دو نوع گاز موجود در هوا هستند.
۲) درون پهنک برگ گیاه زندگی میکنند.
۳) باعث رشد سریع گیاه مدنظر در تالابها میشوند.
۴) در اولین نقطه وارسی چرخه سلولی خود، از سلامت دنا مطمئن میشوند.
پاسخ سوال ۱۱
۵۱- گزینق »D« (سبار عیری)
جانداران حاضر در تصویر سوال سیانوباکتری، گیاه گونرا و انسان هستند. سیانو باکتری نوعی پروکاریوت بوده اما انسان، گیاه و شیرکوهی هر سه یوکاریو هستند. پس سیانوباکتری تفاوت بیشتری را با شیرکوهی دارد. این سیانوباکتریها علاوه بر توانایی تشبیت نیتروژن، فتوسنترکنندهاند و توانایی تشبیت کربن دی اکسید موجود در هوا را نیز دارند. بررسی سایر گزینهها:
گزینه »۲« سیانوباکتریها درون ساقه و دمبرگ گیاه زندگی میکنند.
گزینه »۳« گیاه آزولا با همزیستی با سیانوباکتریها رشد سریعی در تالایها دارد نه گونرا گزینه »۴«.در یوکاریوها در اولین نقطه از چرخه وارسی سلول، سلامت دنا بررسی میشود. باکتریها فاقد چرخه یاختهای میباشند.
۱۲. ۵۲- کدام گزینه درباره گیاهان مطرح شده در سطح کتاب درسی صحیح است؟ () نوعی گیاه که دارای یاختههای همراه میباشد، میتواند آرسنیک را به صورت ایمن در خود جمع کند.
۲) نوعی گیاه که در خاکهای خنی آبی رنگ است، میتواند آلومینیوم را در خود ذخیره کند.
۳) نوعی گیاه که با میکوریزا همزیستی دارد، رشتههایی از قارج ابتدا به بزرگترین سلولهای پوست آن وارد میشوند. ۴) نوعی گیاه که دارای گرهکهایی در ریشه میباشد، با باکتری غیرفتوسنتزکننده همزیستی دارد.
پاسخ سوال ۱۲
۵۲- گزین »۴« (هاری اهممی)
گیاهان تیره پروانه واران دارای گرهکهایی در ریشه خود میباشند، این گیاهان با ریزوبیومها که باکترکهایی غیرفتوسنتزکنندهاند همزیستی دارند.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه »۱« نوعی سرخس میتواند آرسنیک را در خود جمع کند، اما سرخسها فاقد یاختههای همراه میباشند.
گزینه »۲« گیاه ادریسی در خاکهای خنثی صورتی رنگ است. این گیاه به ذخیره آلومینیوم میپردازد.
گزینه »۳« رشتههای میکوریزا وارد سلول پوست نمیشوند بلکه اطراف آن را احاطه میکنند. (فزب، و انقال موار ر لیاها~) (زیستشاسی ا، صفمههای.۰ ~ ۰۳5\ )
۱۳. ۵۳- چند مورد، عبارت مقابل را به درستی تکمیل میکنند؟ »گیاه گل جالیز گیاه سس …………………………………. «
الف)برخلاف -دارای گلبرگهایی میباشد.
ب)همانند – میتواند با ایجاد اندام مکنده به گیاه میزبان نفوذ کند.
ج)برخلاف -میتواند با نفوذ به ریشه گیاهان جالیزی، مواد مغذی را دریافت کند. د)همانند -آب و موادغذایی مغذی خود را از گیاهان فتوسنتزکننده دریافت میکند.
پاسخ سوال ۱۳
۵۳- گزین »۴«
بررسی همه موارد:
الف) مطابق شکل ۹ بخشش الف وب کتاب درسی زیست دهم صفحه ۰۱۰۴گیاه سس فاقد برگ و گل میباشد اما در گل جالیز گلبرگ هایی درانتهای ساقه مشاهده میشود.
ب) گیاهان انگل ذکر شده در سوال، اندام مکنده ایجاد میکنند.
ج) سس به ساقه گیاهان و گل جالیز به ریشه گیاهان نفوذ میکند.
د) این دو گیاه انگل هستند و خودشان نمیتوانند مواد مغذی را تامین کنند پس از
گیاه میزبان میگیرند.
۵۴- کدام گزینه برای تکمیل عبارت مقابل مناسب است؟ » همه سیانوباکتریها ریزوبیومها …………………………………………………………. «
۱) برخلاف -نمیتوانند بر روی گرهکهای گیاهانی که برگهایی شبیه پروانه دارند زندگی کنند.
۲) همانند – میتوانند با فرآیند برونرانی، مواد معدنی مورد نیاز برخی گیاهان را فراهم کنند.
۳) برخلاف – علاوه بر توانایی فتوسنتز، میتوانند نیتروژن جو را به یون امونیوم تبدیل کنند.
۴) همانند – میتوانند یونی تولید کنند که برخلاف نیترا~، به اندام هوایی گیاه منتقل شود.
۵۴- گزینش »۴« (هاری اهممی)
همه این باکتریها می توانند یون هایی تولید کنند که(مواد معدنی گیاه تامین شود) برخلاف نیترات در اندامهای هوایی گیاه مشاهده میشود. بررسی سایر گزینهها:
گزینه »۱« گیاهان تی
ره پروانهواران، گلهایی شبیه پروانه دارند نه برگ!
گزینه »۲«. باکتریها توانایی درونبری و برونرانی ندارند! چون فاقد اندامک غشادار از جمله ریزیسه هستند.
گزینه »۳«. فقط برخی از سیانوباکتریها توانایی تشبیت نیتروژن دارند. (هزب و انقال موار ر لیاها~) (زیست،شای ا، صفمههای۹۹ و۸۰۳ )
۲۷- باتوجه به مطالب مطرح شده در کتاب درسی، کدام عبارت درست است؟
۱) هر گیاهی که برگهایی برای شکار حشرات دارد، یاختههایی تمایزیافته جهت بسته شدن برگ دارد. ۲) هر قارچی که رشتههایی را به درون گیاه وارد میکند، در تامین برخی مواد مورد نیاز گیاه نقش دارد. ۳) نوعی باکتری که در گرهک ریشه سویا زندگی میکند، توانایی تشبیت نیتروژن را دارد.
۴) هر ترکیبی که به دنبال آسیب بافتی در گیاه ترشح میشود، نوعی تنظیمکننده رشد محسوب میشود.
۲۷- گزین »۳« (علی راوینیا)
ریزوبیومها باکتریهایی هستند که در گرهک ریشه گیاهان پروانه واران مانند سویا به صورت همزیست، زندگی میکنند. ریزوبیوم نوعی باکتری تشبیتکننده نیتروژن است. بررسی سایر گزینهها:
گزینه »1«. گیاهان حشره خوار و گوشتخوار برگهایی برای شکار حشرات دارند. در برخی از این گیاهان برگهای تلهمانندی وجود دارد که یاختههای کرک (تمایزیافته روپوستی) در آنها با برخورد حشره تحریک شده و پیامهایی را به راه میاندازند و باعث به دام افتادن حشره میشوند. برخی گیاهان حشرهخوار مانند توبرهواش اما بخشهایی کوزه مانند دارند!
گزینه »۲« :برخی قارچها در قارج ریشهای (میکوریزا~، رشتههای خود را به درون ریشه گیاه فرستاده و در تامین برخی مواد به خصوص فسفات مورد نیاز گیاه نقش دارند و از مواد آلی گیاه نیز استفاده میکنند. اما قارچهای بیماریزا نیز وجود دارند که با عبور از منفذ روزنهها به گیاه وارد شده و باعث آلودگی گیاه میشوند!
گزینه »۴«.: به دنبال آسیب بافتی در گیاهان ترکیبا مختلفی ترشح میشود مانند اتیلن که نوعی تنظیمکننده رشد میباشد و یا ترکیباتی که در به دام انداختن حشرات نقش دارند و با سخت شدن سنگوارههایی را ایجاد میکنند. این ترکیبات تنظیمکننده رشد نمیباشند!
۳۴- ریزوبیومهای همزیست با گیاه سویا سیانوباکتریها .
ا) برخلاف تمام – در ریشه گیاه در محل گرهها مشاهده میشوند. ۲) برخلاف برخی – نیاز گیاه را به عنصر نیتروژن برطرف میکنند.
۳) همانند برخی – دارای توانایی تولید مواد آلی مورد نیاز خود هستند. ۴) همانند برخی – فرایند تبدیل امونیوم به نیترات را افزایش میدهند.
۳۴- گزینق »۲« (مممم.رضا هرمتا~)
دقت داشته باشید گروهی از سیانوباکتریهها آزاد زی هستند و تشبیت نیتروژن انجام نمیدهد بنابراین ریزوبیومها برخلاف بعضی از سیانوباکتریها تشبیت نیتروژن را انجام میدهند. بررسی سایر گزینهها:
گزین »۱«. حواستان باشد ریزوبیومها در ریشه گیاه در زیر خاک در محل برجستگیهایی به نام گرهک مشاهده میشوند.
گزین »۳«. دقت داشته باشید که همه سیانوباکتریها هر دو نوع همزیست و آزاد زی آنها توانایی فتوسنتز را دارند ولی ریزوبیومها فاقد توانایی فتوسنتز هستند.
گزین »۴«. دقت داشته باشید ریزوبیومها یا سیانوباکتریهای تشبیتکن
نده نیتروژن، نیتروژن جو را به یون امونیوم تبدیل میکنند.
۴۲- در ارتباط با باکتریهایی که قادرند در جریان فعالیتهای خود، نیتروژن تشبیتشده در خاک را مصرف کنند، کدام عبارت نادرست است؟ () یون تولید شده توسط آنها، در داخل یاختههای ریشه گیاه، تغییر مییابد.
۲) در صورت توقف فعالیت آنها، میزان غلظت یونهای آمونیوم درون خاک، زیاد میشود. ۳) با ایجاد ارتباط همزیستی با گیاه،هر نوع نیتروژن مورد استفاده گیاه را تولید می کنند.
۴) از بقایای در حال تجزیه جانداران درون خاک، برای تولید یون نیتروژندار استفاده نمیکنند.
مطابق شکل ، باکتریهای نیتراتساز موجود در خاک، قادرند در جریان فعالیتهای
خود، از نیتروژن تشیت شده توسط باکتریهای تشبیتکننده نیتروژن استفاده کنند
و متعاقب آن یونهای نیترات را بسازند.اما نمیتوانند آمونیوم را تولید کنند.
۴۲- گزینه »۳«
بررسی سایر گزینهها:
گزینه »۱«. مطابق شکل، یونهای نیترات تولید شده توسط این باکتریها، پس از جذب شدن توسط ریشه گیاه، تغییر کرده و به یونهای امونیوم تبدیل میشوند. گزینه »۲«.: همانطور که گفته شد، این باکتریها از یونهای آمونیوم جهت تولید یونهای نیترات استفاده میکنند. چنانچه فعالیت این باکتریها متوقف شود، میزان مصرف یونهای آمونیوم خاک نیز کاهش یافته و در نتیجه غلظت آن درون خاک افزایش پیدا میکند.
گزینه »۴«. بقایای در حال تجزیه جانداران، بخش آلی خاک را تشکیل میدهند. باکتریهای آمونیاکساز، از مواد آلی درون خاک برای تولید یونهای آمونیوم استفاده میکنند.
۴۴- چند مورد از موارد زیر درباره بخشهای حاصل از یاختههایی با هسته درشت و بنیادی در گیاهان درست است؟ الف) همه یاختههای مرده آن در سامانه بافت آوندی قابل مشاهده هستند.
ب) یاختههایی که با ترشح لیپید مانع زخمی شدن گیاه میشوند، دارای اندازه متفاوتی از هم هستند.
پ) یاختههایی از سامانه بافت زمینهای که توانایی تولید مواد آلی با استفاده از نور خورشید را ندارند ممکن است در زیر یاختههایی با همین توانایی قرار گیرند.
ت) با خوردن گلابی متوجه حضور یاختههایی میشویم که به خاطر داشتن نوعی لیپید در دیواره دچار مرگ شدهاند.
۴۴- گزین »۲«
موارد ب و ب درست هستند. صورت سوال درباره سامانههای بافتی هست. بررسی موارد:
الف) یاختههای آوند چوبی، اسکلرانشیمی، فیبر و لایه بیرونی کلاهک مردهاند. که از بین اینها فقط آوند چوب و فیبر در این سامانه مشاهده میشوند.
ب) طبق شکل ۱۲ کتاب درسی یاختههای روپوست با ترشح پوستک (از جنس لیپید) مانع از فرو رفتن نیش حشرات میشوند، این یاختهها اندازه متفاوتی دارند.
پ) یاختههای کلانشیمی و اسکلرانشیمی نمیتوانند فتوسنتز کنند. یاختههای کلالانشیمی بهطور معمول در زیر روپوست قرار میگیرند.
ت) با خوردن گلابی متوجه حضور اسکلرانشیم میشویم که به خاطر داشتن لیگنین (چوب) میمیرند نه لیپید.
۳۵- کدام گزینه، عبارت زیر را به طور نادرست کامل میکند؟
»با توجه به اطلاعات کتاب درسی، از ویزگیهای گیاه است.«
01 داشتن برگهای پهن – گونرا
۲) استقرار نوعی باکتری با توانایی تولید آمونیوم در گرههای ریشه -سویا
۳) توانایی انجام فتوسنتز با وجود تغذیه از جانداران سازنده گلیکوژن – توبرهواش
۴) تغییر رنگ گلبرگها از صورتی به ابی، در صور انتقال گیاه از محیط خنثی به محیط اسیدی -ادریسی
۳۵- گزین »۲« (»مر سییم)
ریزوبیوم در گرهک (نه گرهها) ریشه ساکن است. گره محلی است که برگ به ساقه یا شاخه متصل است. بررسی سایر گزینهها:
گزینه »ا«. با توجه به شکل کتاب درسی، برگهای گونرا بسیار پهن هستند.
گزینه »۳«. توبرهواش نوعی گیاه حشرهخوار است. این گیاهان فتوسنتزکننده هستند. جانوران میتوانند گلیکوژن بسازند.
گزینه »۴«. گلهای ادریسی در محیط اسیدی و خنی به ترتیب آبی و صورتیرنگ هستند. (بزب و انقال موار ر لیاها~) (زیستشتاسی ا، صفمههای /۰ ۹۰ و۱۰۰ ۵ ۰۴\)
۳۶- با توجه به مطالب کتاب درسی زیسشناسی دهم گیاه توبرهواش از نظر ………………….. متفاوت است و از نظر ………………………………………………………………………………………………. شبیه است.
) توانایی فتوسنتز با گیاه سس -زندگی در مناطق کم نیتروژن به گیاه گونرا
۲) محل زندگی با گیاه آزولا -نحوه تامین مواد نیتروژندار به گیاه گل جالیز 4۳ نوع برگ با گیاه جالیز – همزیستی با سیانوباکتریها به گیاه آزولا
۴) ایجاد اندام مکنده با گیاه آزولا – توانایی فتوسنتز به گیاه گونرا
(eشاهی ,اضیا) «D» ۳۶- گزینق
گیاه حشرهخوار توبرهواش توانایی فتوسنتز دارد ولی گیاه انگل سس فاقد این توانایی است. گیاه توبرهواش و گونرا هر دو در مناطق کمنیتروژن زندگی میکنند.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه »۲«. محل زندگی گیاه توبرهواش و آزولا تالابهای شمال کشور است. گزینه »۳«. گیاه توبرهواش با سیانوباکتریها همزیستی ندارد.
گزینه »۴« نه گیاه توبرهواش و نه گیاه آزولا توانایی تولید اندام مکنده ندارند. (بزب و انقال موار ر کیاها~) (زیست،شاسی ا، صفمههای ۳ ۰ا و ۸۰۴)
۳۷- گیاهان برای تامین نیازهای خود با انواعی از جانداران پرسلولی ارتباط دارند. کدام مورد در ارتباط با همه این جانداران به درستی مطرح
شده است؟
۱ ~ با هدف دریافت مواد آلی از گیاه، با ریشه آن ارتباط دارند. ۲) در تامین مواد معدنی مورد نیاز گیاه نقش دارند.
۳) در برابر سدهای دفاعی فیزیکی یا شیمیایی گیاه سازگار و مقاوم هستند. ۴) با مصرف اکسیزن و قند، قادر به تامین انرژی زیستی هستند.
۳۷- گزینق »۴« (معمم رضانا)
با توجه به کلمه (پرسلولی)، دقت کنید باکتریهای همزیست با گیاهان مورد نظر نیستند ودر مجدوده کتاب باید قارچها (در قارج ریشهای)، حشرات (برای گیاهان حشرهخوار)، و گیاهان میزبان (برای گیاهان انگل) را بررس ی کرد. گزینه »۴« در رابطه با هر موجود زنده هوازی صدق میکند. بررسی سایر گزینهها:
گزینه »ا« قارجها بله اما گیاه سس یا حشرات خیر.
گزینه »۲« گیاهان انگل اینگونه نیستند و از گیاه میزبان استفاده یکطرفه میبرند. گزینه »۳«: حشرات که ارتباط شکار و شکارچی با گیاهان حشرهخوار دارند، اتفاقا درگیر سد فیزیکی این گیاهان میشوند. (ثلی)
۳۹- با توجه به مطالب کتاب درسی در فصل هفتم زیست دهم، کدام گزینه در خصوص گیاهانی که در تالابهای شمال کشور میرویند درست است؟
»گیاهی که بخش عمده نیتروژن مورد نیاز خود را از جانداران …………………………………………………. دنای خطی دریافت میکند، ……………………………………… «
۱) دارای – برخلاف نوع دیگر توانایی ساخت آنزیمهای گوارش دهنده در برگهای خود را دارد.
۲) فاقد – برخلاف نوع دیگر توانایی ساخت مواد آلی فتوسنتزی را در برگهای خود دارد.
۳) دارای – همانند نوع دیگر توانایی جذب نیتروژن مولکولی را از یاختههای ریشه خود ندارد. ۴) فاقد -همانند نوع دیگر توانایی جذب نیتروژن مولکولی از یاختههای ساقه خود را دارد.
۳۹- گزین »۳« (عدیرا زما)
مطابق متن کتاب درسی گیاه آزولا و توبرهواش در تالابهای شمال کشور میرویند. گیاه آزولا نیتروژن مورد نیاز خود را به کمک سیانو باکتریها (فقط دنای حلقوی دارند) تامین میکند و گیاه توبرهواش نیتروژن مورد نیاز خود را به کمک حشرات (که دارای دنای خطی در هسته و دنای حلقوی در میتوکندریاند) تامین میکند. یاخته های ریشه و ساقه در هیچکدام از گیاهان نهاندانه توانایی جذب نیتروژن مولکولی را ندارند بلکه یاختههای ریشه آن را به شکل ترکیبهای یونی گوناگون مثل آمونیوم و نیترات جذب میکنند. (تایید گزینه ۳ ورد گزینه ۴). بررسی سایر گزینه ها:
گزینه »ا« گیاه توبرهواش در برگهای کوزه مانند خود آنزیمهای لازم برای گوارش حشرات و… را میسازد اما دقت کنید در یاختههای برگهای سایر گیاهان نیز امکان ساخت انواعی از آنزیمهای گوارشدهنده وجود دارد. برای مثال آنزیمهای قطعکننده ارتباط یاخته آلوده به ویروس با سایر یاختهها و ….
گزینه »۲«. هر دو گیاه آزولا و توبرهواش توانایی فتوسنتز نیز دارند اما چون در مناطق فقیر از نیتروژن زندگی میکنند بخشی از مواد مورد نیاز خود را از سایر جانداران تامین میکنند. (لی)