یاد آوری

تکثیر با بخشهای رویشی
گیاهان میتوانند به روش غیرجنسی و با استفاده از بخشهای رویشی، یعنی ساقه، برگ و ریشه تکثیر یابند. مثلاً روی ریشۀ درخت آلبالو، جوانههایی تشکیل میشود که از رشد آنها درختان آلبالو ایجاد میشوند. چنین تولیدمثلی از نوع غیرجنسی یا رویشی است.

جوانه مجموعهای از سلولهای مریستمی و برگهای بسیار جواناند.
ریشه برخی گیاهان مانند درخت آلبالو دارای جوانه است.
بخشی از ریشه درخت به صورت افقی و بخشی دیگر به صورت عمودی رشد میکند.
پایههای جدید آلبالو پس از تشکیل شدن به گیاه مادر متصل میمانند.
معمولاً برای تکثیر گیاهان از بخشهای رویشی گیاه استفاده میکنیم. شاید شما هم با گذاشتن قطعههایی از ساقه در خاک یا آب، گیاهی را تکثیر کرده باشید. در این حالت برای تکثیر گیاه، روش قلمهزدن را به کار بردهاید. به نظر شما قطعهای از ساقه که گیاه جدید ایجاد میکند، چه چیزی باید داشته باشد؟
در قلمه زدن بخشهایی از ساقه انتخاب میشود که دارای سلولهای مریستمی هستند.
پیوند زدن یکی دیگر از روشهای تکثیر رویشی است. در این روش قطعهای از یک گیاه مانند جوانه یا شاخه به نام پیوندک، روی تنۀ گیاه دیگری که به آن پایه میگویند، پیوند زده میشود. گیاه پایه ویژگیهایی مانند مقاومت به بیماریها، سازگاری با خشکی یا شوری دارد، در حالی که گیاهی که پیوندک از آن گرفته میشود، مثلاً میوۀ مطلوب دارد.
در پیوند زدن گیاه جدیدی شکل نمیگیرد. درواقع پیوندک رشد میکند و شاخه یا شاخههایی را روی گیاه پایه ایجاد میکند که مشابه گیاهیست که پیوندک از آن گرفته شده است.
دقت کنید پیوندک ریشه تولید نمیکند.

در روش خوابانیدن، بخشی از ساقه یا شاخه را که دارای گره است، با خاک میپوشانند. بعد از مدتی از محل گره، ریشه و ساقۀ برگدار ایجاد میشود که با جدا کردن از گیاه مادر، پایۀ جدیدی ایجاد میشود.
در دو روش قبلی قلمه زدن و پیوند زدن بخشی از گیاه قبلی از گیاه اولیه جدا میشد. در روش خوابانیدن اما این اتفاق رخ نمیدهد.

تخصص یافتهها
انواعی از ساقهها در گیاهان وجود دارند که برای تولیدمثل غیرجنسی ویژه شدهاند. زمینساقه (ریزوم)، غده، پیاز و ساقۀ رونده، نمونههایی از ساقههای ویژهشده برای تولیدمثل غیرجنسی هستند.

۱-زمینساقه، بهطور افقی زیر خاک رشد میکند و همانند ساقۀ هوایی، جوانه انتهایی و جانبی دارد. این ساقه به موازاتِ رشدِ افقی خود در زیر خاک، پایههای جدیدی در محل جوانهها تولید میکند. زنبق از گیاهانی است که زمینساقه دارد.
زنبق نوعی گیاه علفیست.
زنبق در نزدیکی سطح زمین رشد میکند و به آن ریشههایی متصل است.
با توجه به زمینساقه
آیا این ساقه تخصصیافته به ریشه متصل است؟
پاسخ
بله. این ساقه به ریشه متصل است.
آیا این ساقه توانایی فتوسنتز دارد؟
پاسخ
خیر. این ساقه فاقد بخشهای سبزرنگ و توانایی فتوسنتز است.
آیا این ساقه به بخشهای فتوسنتز کننده متصل است؟
پاسخ
بله. این ساقه به برگها متصل است که توانایی فتوسنتز دارند.

۲-غده، ساقهای زیرزمینی است که به علت ذخیرۀ مادۀ غذایی در آن متورم شده است. سیبزمینی چنین ساقهای است. هر یک از جوانههای تشکیلشده در سطح غدۀ سیبزمینی، به یک گیاه تبدیل میشود. برای تکثیر سیبزمینی، آن را به قطعههای جوانهدار تقسیم میکنند و در خاک میکارند.
بخش خوراکی سیبزمینی درواقع همان ساقه تخصصیافته برای تکثیر غیرجنسیست.
بخش خوراکی در سیبزمینی، شلغم و چغندر قند در زیر خاک قرار دارد. این بخش خوراکی در شلغم و چغندر ریشه و در سیبزمینی ساقه است(+فعالیت صفحه ۱۲۲).
ذخیره نشاسته هنگام رویش جوانههای سیبزمینی برای رشد جوانهها و تشکیل پایههای جدید از گیاه سیبزمینی مصرف میشود(فصل ۶ دهم).
با توجه به غده در سیبزمینی
الف. آیا این ساقه به ریشه و برگ متصل است؟
پاسخ
خیر. غده در سیبزمینی به ریشه و برگ متصل نیست.

۳-پیاز، ساقۀ زیرزمینیِ کوتاه و کممحتوا مانندِ پیاز است که برگهای خوراکی به آن متصلاند. پیاز خوراکی چنین ساختاری است. نرگس و لاله نیز پیاز دارند. از هر پیاز تعدادی پیاز کوچک تشکیل میشود که هر کدام، یک گیاه ایجاد میکند.
پیاز خوراکی گیاهی تکلپه با ریشهی افشان است.
با توجه به پیاز
الف. آیا این ساقه تخصصیافته به ریشه و برگ متصل است؟
پاسخ
بله. این ساقه هم به برگ و هم به ریشه متصل است.
ب. آیا در گیاه پیاز خوراکی همهی برگها توانایی فتوسنتز دارند؟
پاسخ
خیر. در پیاز دو نوع برگ وجود دارد. برگهای سبز این گیاه که در خاک قرار ندارند توانایی فتوسنتز دارند اما برگهایی از آن که زیر خاک قرار دارند فاقد توانایی فتوسنتز هستند.

۴-ساقۀ رونده، بهطور افقی روی خاک رشد میکند. گیاه توتفرنگی ساقۀ رونده دارد. گیاهان توتفرنگی جدیدی در محل گرهها ایجاد میشوند.
گیاه توت فرنگی برگهایی با رگبرگ منشعب و ریشه افشان دارد.
با توجه به ساقه رونده
الف. آیا این گیاه همانند زمینساقه دارای جوانه جانبی و انتهایی است؟
پاسخ
بله. هر دو ساقه جوانه جانبی و انتهایی دارند.
ب. آیا این ساقه به برگ و ریشه متصل است؟
پاسخ
بله. ساقه رونده به برگ و ریشه متصل است.
پ. آیا ساقه رونده توانایی فتوسنتز دارد؟
پاسخ
بله. ساقه رونده برخلاف سه ساقه تخصصیافته دیگر بخشهای سبزرنگ دارد و میتواند فتوسنتز انجام دهد.
فناوری و تکثیر گیاهان
از فنِ کشت بافت برای تولید گیاهان با ویژگیهای مطلوب و تولید انبوه آنها در آزمایشگاه استفاده میشود. در این فن، یاخته یا قطعۀ کوچکی از بافت گیاهی در محیط کشت گذاشته میشود. این محیط دارای مواد مورد نیاز برای رشد و نمو گیاه است. یاخته و بافت در شرایط مناسب، با تقسیم رشتمان، تودهای از یاختههای همشکل را به وجود میآورند که کال نامیده میشود. کال میتواند به گیاهانی تمایز یابد که از نظر ژنی یکساناند. همۀ مراحل کشت بافت در محیطی کاملاً سترون انجام میشود.
بیشتر بدانید: محیط کاملا سترون چیست؟
محیط کاملاً سترون (به انگلیسی: Aseptic environment) به محیطی گفته میشود که عاری از هرگونه میکروب زنده، هاگ یا عوامل بیماریزای دیگر باشد.
در این محیط، اقدامات بسیار سختگیرانهای برای جلوگیری از ورود هرگونه آلودگی میکروبی انجام میشود.
کاربردهای محیط سترون:
این محیطها در زمینههای مختلفی حیاتی هستند:
- پزشکی و جراحی:
- اتاق عمل: برای جلوگیری از عفونت در بیماران حین جراحی.
- بخش مراقبتهای ویژه (ICU): برای بیماران با سیستم ایمنی ضعیف.
- تولید داروهای استریل: مانند واکسنها، سرمها، و آمپولها که نباید هیچ میکروبی داشته باشند.
- آزمایشگاههای میکروبشناسی و زیستشناسی مولکولی:
- کشت سلولی: برای رشد دادن سلولهای زنده در آزمایشگاه بدون اینکه توسط باکتری یا قارچ آلوده شوند.
- انجام آزمایشهای حساس: که کوچکترین آلودگی میتواند نتایج را کاملاً تغییر دهد.
- صنایع غذایی:
- تولید محصولات استریل: مانند شیرهای UHT (فوق استریل) یا غذاهای کنسرو شده که باید بدون میکروب و فساد باشند.
چگونه محیط سترون ایجاد و حفظ میشود؟
- استریلیزاسیون (Sterilization): استفاده از روشهایی مانند اتوکلاو (حرارت مرطوب)، حرارت خشک، تشعشع (گاما یا UV)، یا فیلترهای بسیار ریز برای از بین بردن تمام میکروبها.
- ضدعفونی (Disinfection): استفاده از مواد شیمیایی قوی برای کاهش تعداد میکروبها در سطوح.
- استفاده از تجهیزات مخصوص: مانند هودهای لامینار (Laminar Flow Hoods) که جریان هوای فیلتر شده ایجاد میکنند.
- پوششهای محافظ: پزشکان، پرستاران و تکنسینها از گان، کلاه، ماسک و دستکش استریل استفاده میکنند.
- کنترل محیطی: تنظیم دقیق دما، رطوبت و فشار هوا برای جلوگیری از ورود میکروبها.
- قرنطینه: جدا کردن محیط استریل از محیط غیر استریل.

با توجه به فن کشت بافت
الف. کدام مرحله از کشت بافت در محیط سترون انجام میشود؟
پاسخ
تمامی مراحل در محیط کاملا سترون انجام میشود.
ب. آیا ساقه و ریشه ایجاد شده در کال از دو بخش یکسان بیرون زدهاند؟
پاسخ
خیر. ساقه و ریشه ایجاد شده در کال از دو بخش متفاوت آن بیرون زدهاند.
پ. آیا در ساقه خارج شده از کال میتوان برگ مشاهده کرد؟
پاسخ
بله. برگهای کوچک سبز زندگی از انتهای ساقه بیرون زدهاند. با توجه به آن میتوان بین ساقه و ریشه تفاوت قائل شد.
ت. توده کال میتواند به گیاهانی تمایز یابد که از نظر …… یکسان هستند.
پاسخ
ژنی
خودآزمایی
به سوالات زیر به صورت بله و خیر پاسخ دهید و سپس پاسخنامه را بررسی کنید.
سوالات
۱. در خصوص نقش فناوری در تکثیر گیاهان، کدام موارد زیر مطابق متن و شکل کتاب درسی صحیح است؟
الف) نوعی اندام هوایی سبزرنگ، پایینتر از اندام رویشی زمینی گیاه قرار میگیرد.
ب) میتوان از اولین و کوچکترین جزء سطوح سازمانیابی حیات در این فن بهره برد.
ج) میتوان از این فن جهت تولید انبوه گیاهانی با ویژگیهای مطلوب در مزارع کشاورزی بهره برد.
د) در این فن میتوان از یاختههای نوعی سامانه بافتی که فضای بین روپوست و بافت آوندی را پر میکند، استفاده نمود.
پاسخ سوال ۱
موارد «ب» و «د» صحیحاند. بررسی همه موارد:
الف) منظور از اندام هوایی سبزرنگ در فن کشت بافت، ساقه است. شاید با خود بگویید خب برگ هم یک اندام هوایی سبزرنگ است! اما توجه داشته باشید که در صفحه ۱۲۳ کتاب درسی که مربوط به مبحث فناوری و تکثیر گیاهان است، هیچ سخنی از برگ گیاه، نه در شکل و نه در متن به میان نیامده است! به هر حال، بگذریم! اگر به شکل ۴ صفحه ۱۲۳ کتاب درسی دقت کنیم، میبینیم که ساقه، بالاتر از ریشه قرار گرفته است. ریشه، یک اندام رویشی زمینی است. اندامهای رویشی گیاه، عبارتند از ریشه، ساقه و برگ که از این میان تنها ریشه، زمینی است و ساقه و برگ، اندامهای هوایی گیاه محسوب میشوند.
ب) اولین جزء سطوح سازمانیابی حیات مطابق اطلاعات فصل ۱ کتاب درسی سال دهم، یاخته است و مطابق متن صفحه ۱۲۳ کتاب درسی یازدهم، در فن کشت بافت از «یاخته» یا «قطعهای از بافت گیاهی» استفاده میشود. هر چند اسمش فن کشت «بافت» است اما مراقب باشید در مورد این کلمه «بافت» زود قضاوت نکنید و یاخته را هم در نظر بگیرید.
ج) باز هم یک عبارت که به ظاهر صحیح است اما در واقع نادرست است! اگر متن صفحه ۱۲۳ کتاب درسی را با دقتتر بخوانیم، متوجه میشویم که ازفن کشت بافت، برای تولید انبوه گیاهانی با ویژگیهای مطلوب در آزمایشگاهها استفاده میشود و نه مزارع کشاورزی.
د) مطابق مطالب گفتار ۲ فصل ۶ کتاب درسی سال دهم، سامانه بافت زمینهای، فضای بین روپوست و بافت آوندی را پر میکند. توجه داشته باشید که از فعالیت صفحه ۱۲۳ کتاب درسی، چنین برداشت میشود که در فن کشت بافت از یاختههای پارانشیمی استفاده میکنند و خب میدانیم که یاختههای پارانشیمی، نوعی از یاختههای سامانه بافت زمینهای هستند.
۲. در ارتباط با هر راه تکثیری گیاهان که بهطور معمول مورد استفاده قرار میگیرد، کدام گزینه صحیح است؟
۱) ساختار اختصاصی جهت تکثیر گیاه در صورت کامل بودن، دوجنسی خواهد بود.
۲) پیشنیاز تولید یاختههای گیاه جدید، انجام تقسیم کاستمان است.
۳) تمام این روشها در صورت وجود تجمعات یاختههای مریستمی میتوانند موفقیتآمیز باشند.
۴) قرار گرفتن اندام رویشی مورد استفاده در خاک، لازمه ایجاد گیاه جدید است.
پاسخ سوال ۲
گزینه «۳» صحیح است.
معمولا برای تکثیر گیاهان از بخشهای رویشی گیاه استفاده میشود. سه روش تولید مثل غیرجنسی که در آن اندامهای رویشی مورد استفاده قرار میگیرد شامل قلمه زدن، پیوند زدن و خوابانیدن است. همه این روشها، در صورت وجود جوانه در اندام مورد استفاده، میتواند موفقیتآمیز باشند.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه «۱ و ۲»: ایجاد گل و انجام تقسیم کاستمان مربوط به تولیدمل جنسی است! گزینه «۴»: در قلمه زدن ممکن است بخش مورد استفاده درون آب قرار بگیرد.
۳. کدامیک از گزارههای زیر در خصوص تقسیمبندیهای گیاهان و ویژگیهای آنها صادق است؟
۱) بیشترین گیاهان روی زمین، کمترین هزینه را برای تولیدمثل خود متحمل میشوند.
۲) سرخس همانند گیاهان تکلپهای، آونددار و برخلاف آنها دانهدار است.
۳) تنها گیاهانی که هم دانه و هم آوند دارند، گیاهان تکلپهای و دولپهای هستند.
۴) یاخته جنسی نر در گیاهی که آوند، دانه و گل نداشته باشد، بهطور حتم واجد وسیله حرکتی است.
پاسخ سوال ۳
گزینه «۴» صحیح است.
خزه، دانه و آوند و گل ندارد و براساس متن صفحه ۱۲۵ کتاب درسی، یاخت جنسی نر در خزه، وسیله حرکتی دارد.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه «۱»: در مقدمه فصل ۸ کتاب درسی، میخوانیم که نهاندانگان (گیاهان گلدار، بیشترین گیاهان روی زمیناند. همچنین دقت کنید که در همین مقدمه نوشته شده که تولید گل برای گیاهان نهاندانه، هزینهبر است!
گزینه «۲»: مطابق نموداری که قبلتر دیدید، سرخس، آوند دارد ولی دانه ندارد. گیاهان تکلپهای و دولپهای که دو گروه گیاهان نهاندانه هستند، آوند و دانه و گل دارند.
گزینه «۳»: دقت کنید که مطابق نمودار، گیاهان بازدانه، دانه و آوند دارند اما گل ندارند.
۴. با توجه به اطلاعات کتاب درسی، بهطور معمول در روش ……. در تولید مثل رویشی گیاه، بهطور حتم …….
۱) پیوند زدن همانند قلمه زدن – نوعی اندام رویشی واجد تار کشنده، میتواند ایجاد شود.
۲) خوابانیدن برخلاف پیوند زدن – گیاه جدید به دنبال تشکیل ریشه ایجاد میشود.
۳) قلمه زدن همانند ایجاد درخت آلبالو – از جوانههای ساقه استفاده میشود.
۴) خوابانیدن همانند ساقه رونده – در محل گره قرار گرفته در زیر خاک، ریشه ایجاد میشود.
پاسخ سوال ۴
گزینه «۲» صحیح است.
بررسی همه گزینهها:
گزینه «۱»: نادرست، ریشه، اندام رویشی واجد تار کشنده است. توجه داشته باشید که پیوندک، ریشه تولید نمیکند.
گزینه «۲»: درست، در پیوند زدن برای ایجاد گیاه جدید نیاز به ایجاد ریشه نیست چون پایه، ریشه را دارد، در حالیکه در خوابانیدن در گیاه جدید ریشه باید ایجاد شود.
گزینه «۳»: نادرست، در تکثیر رویشی درخت آلبالو جوانههای ریشه باعث ایجاد گیاه جدید میشوند.
گزینه «۴»: نادرست، گره موجود در ساقه رونده، روی خاک قرار دارد.
۵. کدام گزینه عبارت زیر را به درستی کامل میکند؟
«در ساقه تخصصیافته برای تولید مثل غیرجنسی که ….. قطعاً ……»
الف) بهصورت افقی رشد میکند – پایههای جدید در محل جوانه ایجاد میشود.
ب) واجد چندین پیاز کوچک است – برگهای خوراکی قابل مشاهده در ساقه تکمهمانند آن، اتصال مستقیم به ریشه ندارند.
ج) به علت ذخیره مواد غذایی متورم است – برخلاف ساقه تخصصی پیاز، به ریشه وصل نیست.
د) واجد جوانههایی در ساختار خود است – پایههای جدید با گیاه مادر ارتباط غذایی خواهند داشت.
پاسخ سوال ۵
گزینه «ج» صحیح است.
بررسی موارد:
الف) نادرست، ساقه رونده و زمین ساقه بهصورت افقی رشد میکنند ودر مورد توتفرنگی(ساقه رونده) پایه جدید در محل گره ایجاد میشود و در محل جوانه ایجاد نشده است.
ب) نادرست، دقت کنید در پیاز، برگهای خوراکی جزء ساقه تکمهمانند نیستند وبه ساقه تکمهمانند وصل هستند.
ج) درست، غده به علت ذخیره مواد غذایی متورم است و با توجه به شکل کتاب به ریشه وصل نیست.
د) نادرست، به عنوان مثال، غده و زمین ساقه با کمک جوانهها، پایههای جدید(گیاه جدید) ایجاد میکنند، اما در مورد غده، آن را به قطعات جوانهدار تقسیم میکنند و میکارند. پس پایههای جدید با گیاه مادر ارتباط غذایی نخواهند داشت.
۶. کدام مورد از موارد زیر نادرست و کدام درست هستند؟
الف) در همه گیاهان دارای ساقههای تخصصیافته برای تولیدمثل غیرجنسی، ریشه، تحتانیترین اندام گیاه است.
ب) در روش پیوند زدن برای تکثیر غیرجنسی گیاهان، پیوندک دارای ویژگیهایی است که به بقای گیاه حاصل کمک میکنند.
ج) زمین ساقه و خوابانیدن از نظر محل قرارگیری ساقه، مشابه ساقه رونده هستند.
د) بخشهای مورد استفاده در روش خوابانیدن و تولید مثل غیر جنسی در سیبزمینی، دارای گره هستند.
پاسخ سوال ۶
بررسی همه موارد:
الف) نادرست – مطابق شکل ۳ صفحه ۱۲۲ کتاب درسی، در گیاه سیزمینی که دارای غده است، غدهها تحتانیترین اندامهای گیاهاند و در سایر گیاهان نشان داده شده، ریشه تحتانیترین اندام است.
ب) نادرست – در روش پیوند زدن، ویژگیهایی مانند مقاومت به بیماریها و سازگاری با خشکی و شوری که به بقای گیاه حاصل کمک میکنند، مربوط به گیاه پایه هستند.
ج) نادرست – در زمینساقه و خوابانیدن، ساقه(در خوابانیدن شاخه هم مورد استفاده قرار میگیرد)، در زیر خاک قرار دارد اما در ساقه رونده، ساقه روی خاک رشد میکند.
د) نادرست – در روش خوابانیدن، بخشی از ساقه یا شاخه که دارای گره است مورد استفاده قرار میگیرد اما در تولید مثل غیر جنسی در گیاهان دارای غده مثل سیبزمینی، آن را به قطعههای جوانهدار تقسیم میکنند.
۷. در ارتباط با انواع بخشهای تخصصیافته برای تولید مثل غیر جنسی در گیاهان مختلف، کدام گزینه عبارت زیر را به درستی تکمیل میکند؟
«میتوان گفت ساقهای که …… برخلاف ساقهای که …… در گیاهی دیده میشود که ……»
۱) بهطور افقی زیر خاک رشد میکند – برگهای خوراکی به آن متصل است -بیش از دو نوع ساقه در آن قابل مشاهده است.
۲) به علت ذخیره ماده غذایی متورم است – بهطور افقی روی خاک رشد میکند – برگهایی با رگبرگهای منشعب دارد.
۳) زیرزمینی و تکمهمانند است – برای تکثیر به قطعات جوانهدار تقسیم میشود – بخش تخصصیافته فاقد برگ دارد.
۴) پایههای جدیدی در محل جوانهها ایجاد میکند – گیاه جدید در محل گرهها ایجاد میکند – تنها یک نوع ساقه در آن وجود دارد.
پاسخ سوال ۷
گزینه «۴» صحیح است.
در زمین ساقه در محل جوانهها پایههای جدید ایجاد میشود. در ساقه رونده در محل گرهها گیاه جدید ایجاد میشود. در گیاهی که زمین ساقه دارد، فقط ساقه زیرزمینی مشاهده میشود و ساقه دیگری قابل مشاهده نیست در حالیکه در گیاهی که ساقه رونده دارد دو نوع ساقه دیده میشود: ساقه عادی و ساقه تخصصیافته(ساقه رونده).
بررسی سایر گزینهها:
گزینه «۱»: زمینساقه بهطور افقی زیر خاک رشد میکند. پیاز، برگهای خوراکی دارد. در زمین ساقه فقط یک نوع ساقه قابل مشاهده است.
گزینه «۲»: غده به علت ذخیره ماده غذایی متورم است. ساقه رونده بهطور افقی بر روی خاک رشد میکند. هم غده و هم ساقه رونده در گیاهان دولپه (دارای برگ با رگبرگ های منشعب) دیده میشوند.
گزینه «۳»: پیاز ساقهای زیرزمینی و تکمهمانند است. غده برای تکثیر به قطعات جوانهدار تقسیم میشود. پیاز دارای برگ خوراکی است.
۸. کدامیک از مقایسههای زیر که بین انواعی از ساقههای تخصصیافته جهت تولید مثل غیر جنسی انجام شدهاند، صحیح است؟
۱) در سیبزمینی، ساقهای که بهصورت خوراکی قابل مصرف است برخلاف ساقهای که به ریشه و برگها متصل است، قطعاً متورم است.
۲) ساقهای که بهصورت افقی زیر خاک رشد میکند همانند ساقهای که به برگهای خوراکی متصل است، با بخشی واجد توانایی فتوسنتز اتصال دارد.
۳) نوعی گیاه که هر سه اندام رویشی آن در زیر خاک قابل مشاهدهاند همانند نوعی گیاه علفی چند ساله، برگهایی سوزنی شکل و غیر متصل به ساقه دارد.
۴) تنها نوع این ساقهها که توانایی رشد روی خاک را دارد برخلاف نوعی از این ساقهها که تکمه مانند است، پایهای جدید که واجد ریشه است را تشکیل میدهد.
پاسخ سوال ۸
گزینه «۱» صحیح است.
سیبزمینی، یک ساقه غدهای و یک ساقه غیر غدهای دارد. در این بین، ساقه غدهای بهصورت خوراکی قابل مصرف است. توجه داشته باشید که ساقه غدهای سیبزمینی برخلاف ساقه غیر غدهای آن، متورم است.
نکته: ساقه غیر غدهای سیبزمینی، یک بخش هوایی و یک بخش زمینی دارد. بخش زمینی آن به علت قرار گرفتن در خاک، فاقد توانایی فتوسنتز بوده و با ریشه سیبزمینی اتصال دارد اما بخش هوایی این ساقه، سبزرنگ و بنابراین واجد توانایی فتوسنتز است و با برگهای سبز گیاه سیبزمینی در اتصال است. توجه داشته باشید که سیبزمینی، گیاهی با برگهای پهن و رگبرگهای منشعب در برگ خود است و بنابراین گیاهی دولپهای محسوب میشود.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه «۲»: زمینساقه، بهصورت افقی زیر خاک رشد میکند. پیاز، به برگهای خوراکی متصل است. پیاز به هیچ بخش سبزرنگی اتصال ندارد، پس در تماس با هیچ بخش فتوسنتزکنندهای نیست.
گزینه «۳»: ریشه، ساقه و برگ پیاز که اندامهای رویشی هستند، در زیر خاک قابل مشاهدهاند. زنبق یک گیاه علفی چند ساله است. برگها در پیاز و زنبق به ساقه متصلاند، نه غیر متصل!
گزینه «۴»: ساقه رونده، تنها نوع ساقه تخصصیافته جهت تولیدمثل غیر جنسی است که توانایی رشد روی خاک را دارد. پیاز، ساقهای تکمه مانند است. مطابق شکل ۳ صفحه ۱۲۲ کتاب درسی، ریشه جزئی از پایه جدید در گیاه توتفرنگی نیست.
۹. کدامیک از گزینههای زیر، عبارت داده شده را بهدرستی تکمیل میکند؟
«در هر روش تکثیر رویشی گیاهان که …… انجام میشود، ….. روشی که …… بهطور حتم ……»
۱) در آب – همانند – همه بخشهای گیاه تولید نمیشود – گیاه حاصل در برابر شرایط محیطی مقاوم است.
۲) با دخالت انسان – همانند – بیش از یک نوع گیاه حضور دارد – گیاه جدید در خارج از خاک ایجاد میشود.
۳) بدون دخالت انسان – برخلاف – میتواند در آب انجام شود – با رشد جوانههای موجود بر روی ساقه، پایههای جدیدی ایجاد میشود.
۴) در خارج از خاک – همانند – به دنبال رشد جوانههای موجود در اندام زمینی گیاه صورت میگیرد – بدون تولید دانه انجام میشود.
پاسخ سوال ۹
گزینه «۴» صحیح است.
تعابیر استفاده شده در گزینهها:
هر روش تکثیر رویشی که در آب انجام میشود: قلمه زدن
هر روش تکثیر رویشی که در آن همه بخشها گیاه تولید نمیشود: پیوند زدن (در
این روش، ریشه ایجاد نمیشود).
هر روش تکثیر رویشی که با دخالت انسان انجام میشود: پیوند زدن و قلمه زدن و خوابانیدن هر روش تکثیر رویشی که بیش از یک نوع گیاه حضور دارد: پیوند زدن.
هر روش تکثیر رویشی که بدون دخالت انسان انجام میشود: تولید مثل غیر جنسی درخت آلبالو.
هر روش تکثیر رویشی که در خارج از خاک انجام میشود: قلمه زدن و پیوند زدن.
هر روش تکثیر رویشی که به دنبال رشد جوانههای موجود در اندام زمینی گیاه صورت میگیرد: تولید مثل غیر جنسی درخت آلبالو.
دقت کنید که هر تکثیر رویشی بدون تولید دانه صورت میگیرد.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه «۱»: در پیوند زدن برخلاف قلمه زدن، گیاه حاصل نسبت به شرایط محیط مقاوم است.
گزینه «۲» در قلمه زدن ممکن است گیاه در خاک ایجاد شود.
گزینه «۳» در تولید مثل غیر جنسی درخت آلبالو، از رشد جوانههای روی ریشه پایههای جدید ایجاد میشود.
نکته: قلمه زدن تنها روش تولید مثل غیر جنسی است که میتواند در آب انجام شود.
۱۰. درمورد تکثیر غیر جنسی گیاهان به روشهای مختلف کدام گزینه، صحیح است؟
۱)در روش فن کشتبافت، تودهای از یاختهها بهطور مستقیم گیاهانی با محتوای ژنتیکی یکسان بهوجود میآورند.
۲) در روش پیوند زدن، ساختاری با توانایی جذب مستقیم مواد معدنی از خاک ایجاد میشود.
۳) در روش خوابانیدن، در بخشی از شاخه که از آنجا پایههای جدید میرویند، جوانههای جانبی یافت میشوند.
۴) در روش قلمه زدن، گیاهی تولید میشود که دارای بخشهای جدید و فاقد بخشهای مادری است.
پاسخ سوال ۱۰
گزینه «۳» صحیح است.
در روش خوابانیدن از محل گرهها، ساقه برگدار و ریشه (پایه جدید) تولید میشود. در محل گرهها، جوانههای جانبی یافت میشوند(شکل ۲۰ -ب صفحه ۹۱ زیستشناسی دهم).
بررسی سایر گزینهها:
گزینه «۱»: در این روش ابتدا یاختهها، با تقسیم میتوز توده یاختهای (کال) ایجاد میکنند، پس از آن، کال میتواند به گیاهانی تمایز یابد که از نظر ژنی یکسان میباشند.
گزینه «۲»: در روش پیوند زدن، پیوندک روی تنه گیاه دیگری که به آن پایه میگویند، پیوند زده میشود. پیوندک بر روی پایه رشد میکند و در خاک قرار نمیگیرد. پس بهطور مستقیم مواد معدنی را از خاک دریافت نمیکند.
گزینه «۴»: قلمه بخشی از گیاه مادر میباشد که در تولیدمثل رویشی استفاده میشود. از این بخش یک گیاه کامل تشکیل میشود، بنابراین گیاه جدید هم دارای بخشهای جدید و هم دارای بخشهایی از گیاه مادر است.
۱۱. کدام گزینه عبارت زیر را به درستی کامل میکند؟
«پیاز خوراکی همانند ……»
۱) شلغم، ساقه زیرزمینی تخصصیافته برای تولیدمثل رویشی دارد.
۲) لاله، ساقه کوتاه و تکمهمانندی دارد.
۳) سیبزمینی، دارای ذخایر غذایی فراوانی در ساقه زیرزمینی خود است.
۴) زنبق، ساقه زیرزمینی دارد که بهصورت افقی در زیر خاک رشد میکند.
پاسخ سوال ۱۱
گزینه «۲» صحیح است. این مطلب دقیقا متن صفحه ۱۲۱ کتاب درسی است.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه «۱» شلغم ریشه غدهای دارد.
گزینه «۳»: ویژگی غده است و در سیبزمینی برخلاف پیاز دیده میشود.
گزینه «۴»: ویژگی زمینساقه است و در زنبق برخلاف پیاز دیده میشود.
۱۲. شکل مقابل، نوعی روش تکثیر غیرجنسی نهاندانگان را نشان میدهد. کدام گزینه درباره این روش درست است؟
۱) برخلاف قلمه زدن، بخشهایی از گیاه که دارای یاختههای مریستمی هستند، مورد استفاده قرار میگیرند.
۲) همانند پیوند زدن، از قطعات چند گیاه مختلف دارای ویژگیهای منحصر به فرد برای تکثیر استفاده میشود.
۳) همانند قلمه زدن، بخش فتوسنتزکننده گیاه میتواند باعث تشکیل ساختارهای زیرزمینی شود.
۴) برخلاف پیوند زدن، از بخشهای گرهدار شاخه یا ساقه، فقط اندامهای برگدار ایجاد میشوند.
پاسخ سوال ۱۲
گزینه «۳» صحیح است.
شکل، روش خوابانیدن را برای تکثیر گیاهان نشان میدهد. در روش خوابانیدن، بخشهایی از ساقه یا شاخه گرهدار را با خاک میپوشانند. به تدریچ از گرههای این بخش، ریشه تشکیل میشود که نوعی اندام زیرزمینی است. یاختههای ساقه میتوانند سبزینه داشته باشند و فتوسنتز انجام دهند. در روش قلمه زدن نیز قطعاتی از ساقه را در آب یا خاک قرار میدهند. ساقه که میتواند توانایی فتوسنتز داشته باشد، به تدریچ، از آن ریشه تشکیل شده و همانطور که گفته شد، ریشه نوعی اندام زیرزمینی است.
بررسی سایر گزینهها:
۱) در روش قلمه زدن نیز از قطعا دارای یاختههای مریستمی (مانند جوانههای ساقه) استفاده میشود.
۲) توجه داشته باشید در روش خوابانیدن، فقط یک گیاه نقش دارد و از قطعات گیاهان دیگر استفاده نمیشود.
۴) در روش پیوند زدن، قطعهای از یک گیاه مانند شاخه گرهدار یا جوانه، روی تنه گیاه پایه، پیوند زده میشود. در خوابانیدن نیز از محل دارای گره ساقه یا شاخه، ریشه و ساقه برگدار ایجاد میشود.
۱۳. کدام گزینه از نظر درستی یا نادرستی با بقیه متفاوت است؟
۱) تولید مثل غیر جنسی درخت آلبالو همانند توتفرنگی با ایجاد بخش(هایی) موازی با سطح خاک همراه است.
۲) ساقه فاقد توانایی فتوسنتز در زنبق در بخشهای متصل به اندامهای سبز گیاه، ضخامت بیشتری دارد.
۳) در نوعی گیاه که برگهای زیرزمینی، فاقد توانایی فتوسنتز هستند، ریشه متصل به ساقه، فاقد توانایی فتوسنتز میباشد.
۴) خامه در گل آلبالو در بخشهای نزدیک به کلاله کمترین ضخامت را نسبت به سایر بخشها دارد.
پاسخ سوال ۱۳
۱۲- گزین »۴«
این مورد برخلاف سایر موارد نادرست است. با توجه به شکل ۵ فصل ۸، ضخامت خامه در مجاور کلاله از میانه خامه بیشتر است.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه »۱«. در هر دو، بخشهای رویشی، موازی با سطح خاک رشد میکنند.
گزینa »۲«. ساقه زیرزمینی زنبق (زمینساقه)، در مجاورت بخشهای سبز ضخیمتر است.
گزینه »۳«. منظور این گزینه پیاز است که برگها زیرزمینیاند و ریشه متصل به ساقه است.
۱۴. کدام عبارت صحیح است؟
۱) برای هر تکثیر رویشی گیاهان، وجود محیط کشت کاملاً سترون الزامی است.
۲) در همه گیاهان، برای تکثیر، تنها از بخشهای رویشی استفاده میکنیم.
۳) استفاده از ساقه از روشهای معمول تکثیر غیر جنسی در گیاهان است.
۴) شرط انجام تکثیر غیر جنسی در گیاهان، وجود ساقههایی است که برای این منظور تخصصیافتهاند.
پاسخ سوال ۱۴
گزینه «۳» صحیح است.
استفاده از ساقه برای قلمه زدن، پیوند زدن و خوابانیدن و استفاده از ساقههای تخصصیافته برای تولید مثل غیر جنسی(رویشی) گیاهان از روشهای معمول تکثیر غیر جنسی است.
بررسی سایر گزینهها:
۱) فقط مربوط به استفاده از فن کشتبافت است.
۲) در گیاهان از دانه نیز برای تکثیر استفاده میشود.
۴) درگیاه آلبالو از ریشه استفاده میشود.
۱۵. کدام گزینه عبارت زیر را به نادرستی کامل میکند؟
«در ارتباط با گیاهی که …… میتوان گفت ……»
۱) از پلیساکارید ذخیره شده در نوعی پلاست، هنگام تولید مثل غیر جنسی استفاده میکند – ساقه زیرزمینی آن ممکن است به شکل غده دیده شود.
۲) ساقه اختصاصیافته برای تولید مثل غیر جنسی آن بهطور افقی در سطح خاک رشد میکند – برگهای پهن آن در دستههای سهتایی قرار گرفتهاند.
۳) ساقه حاوی جوانه انتهایی آن در زیر زمین بهطور افقی رشد میکند – ممکن است در سالهای مختلف، گلهایی با گلبرگ بنفش برای تولید مثل جنسی تولید کند.
۴) دارای ساقه تکمهمانند زیرزمینی است – یاختههای نوعی برگ موجود در زیر خاک ممکن نیست با گذر زمان در خارج خاک فتوسنتز انجام دهند.
پاسخ سوال ۱۵
گزینه «۴» صحیح است.
بررسی گزینهها:
۱) منظور گیاه سیبزمینی است که در آمیلوپلاست یاخته های خود، نشاسته دارد. سیبزمینی در زیر زمین هم ساقه عادی دارد و هم ساقه غده مانند که هر دو فاقد کلروپلاستاند.
۲) منظور گیاه توتفرنگی است که طبق شکل۳ صفحه ۱۲۲ زیستشناسی۲، دارای برگهایی در دستههای سهتایی است.
۳) منظور گیاه زنبق است که چند ساله است. طبق شکل ۱۹ صفحه ۱۳۵ زیست شناسی۲، دارای گلبرگهای بنفش است.
۴) پیاز نوعی گیاه تکلپهای است(براساس شکل برگ های گیاه این موضوع مشخص است) که ساقه تکمهمانند دارد. دانه آن رشد روزمینی دارد و لپه میتواند در خارج خاک فتوسنتز کند.
۱۶. در تکثیر به روش خوابانیدن ……
۱) همانند تکثیر غیر جنسی گیاه توت فرنگی، ریشه متصل به گره درون خاک ایجاد میشود.
۲) برخلاف روش کشت بافت گیاهی، پایه جدید دارای ریشه و ساقه میباشد.
۳) همانند روش قلمه زدن الزاماً ساقه یا شاخه دارای جوانه را در خاک قرار میدهند.
۴) برخلاف تکثیر غیر جنسی درخت آلبالو با ریشه، تشکیل پایه جدید بیش از یک عدد ممکن نیست.
پاسخ سوال ۱۶
گزینه «۱» صحیح است.
همانطور که در شکل ۳ صفحه ۱۲۲ کتاب درسی مشاهده میکنید ریشه متصل به گره همانند روش خوابانیدن درون خاک به وجود میآید.
بررسی گزینههای نادرست:
۲) در روش کشت بافت، گیاهی با ریشه و ساقه از تمایز کال به به وجود میآید.
۳) در روش قلمه زدن قطعهای از ساقه یا شاخه را در خاک یا آب قرار میدهند.
۴) توجه کنید در صورتی که در روش خوابانیدن، بخشی از ساقه یا شاخه که بیش از دو گره دارند را در خاک قرار دهیم بیش از یک پایه جدید میتوانیم ایجاد کنیم.
۱۷. کدام گزینه عبارت مقابل را به درستی تکمیل میکند؟ «هر گیاهی که ……»
۱) تولید مثل رویشی دارد، دارای ساقه تخصصیافته به منظور تکثیر غیر جنسی است.
۲) از ساقههای زیرزمینی برای تولید مثل رویشی استفاده میکند، ساقه زیرزمینی، غدهای حاوی چند جوانه دارد.
۳) از طریق فن کشت بافت ایجاد شده است، یاختههایی دارد که انواعی از آنها توانایی انجام تقسیم رشتمان دارند.
۴) به کمک ساقه رونده تکثیر میشود، در طی این روش، گیاهان جدید در محلی خارج ازگرهها ایجاد میشوند.
پاسخ سوال ۱۷
گزینه «۳» صحیح است.
هر گیاه، به هر روشی ایجاد شود دارای انواعی از یاخته با توانایی انجام تقسیم رشتمان است. مثلاً یاختههای مریستمی و پارانشیمی دارد.
بررسی سایر گزینهها:
۱) گیاه آلبالو، تولید مثل رویشی دارد، ولی از ریشه به منظور تکثیر غیر جنسی استفاده میکند و ساقه تخصصیافته ندارد.
۲) در مورد زنبق(دارای ریزوم) و پیاز صادق نیست.
۴) در طی این روش، گیاهان جدید در محل گرهها ایجاد میشوند.
۱۸. در رابطه با تکثیر گیاهان با بخشهای رویشی، کدام گزینه صحیح است؟
۱) در پیوند زدن، پیوندک(جوانه یا شاخه) را در مجاور کامبیوم چوب آبکش گیاه پایه قرار میدهند.
۲) در هر نوع قلمهزدن با قرار دادن قطعههایی از ساقه در خاک، گیاه جدیدی ایجاد میکنند.
۳) در هر گیاهی که ساقه زیرزمینی آن دارای جوانه میباشد، برای تکثیر ساقه را به قطعات جوانهدار تقسیم میکنند.
۴) در هر روش که از محل گره، ریشه و ساقه برگدار ایجاد میشود، باید بخشی از ساقه گرهدار را با خاک پوشاند.
پاسخ سوال ۱۸
گزینه «۱» صحیح است.
پیوند زدن یکی از روشهای تکثیر رویشی است. در این روش قطعهای از یک گیاه مانند جوانه یا شاخه به نام پیوندک، روی تنه گیاه دیگری که به آن پایه میگویند پیوند زده میشود. مطابق شکل ۲ صفحه ۱۲۱ کتاب درسی یازدهم، با برش پوست درخت، جوانه را در مجاور کامبیوم چوب آبکش(آوندساز) قرار میدهند.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه «۲»: در قلمه زدن با قرار دادن قطعههایی از ساقه در خاک یا آب، گیاهی را تکثیر میکنند.
گزینه «۳»: گیاهانی که ساقه زیرزمینی آنها دارای جوانه میباشد، میتوانند زمینساقه در زنبق و یا غده در سیبزمینی باشد که فقط در سیبزمینی برای تکثیر، آن را به قطعههای جوانهدار تقسیم میکنند.
گزینه «۴»: ساقه رونده به طور افقی روی خاک رشد میکند واز محل گرهها، گیاه جدید رشد میکند.
۱۹. با نوجه به انواع ساقه تخصص یافته که برای تولید مثل غیر جنسی در کتاب معرفی شده است، چند مورد زیر نادرست است؟
الف) در هر ساقه با رشد افقی، گیاه جدیدی در محل گرههای آن ایجاد خواهد شد.
ب) در هر گیاه واجد ساقه زیرزمینی کوتاه تکمه مانند، در دانه بالغ، آندوسپرم از رویان بزرگتر میباشد.
ج) غدهها برخلاف زمین ساقه مستقیماً به ریشه وصل نیست.
د) در روش خوایانیدن،از گرههای ساقه رونده توت فرنگی پایههای جدید ایجاد میشود.
پاسخ سوال ۱۹
موارد «ب» و «ج» صحیح هستند. بررسی همه موارد:
الف) نادرست، ساقه با رشد افقی میتواند زمین ساقه باشد که در محل جوانهها، گیاه جدید ایجاد میشود. دقت کنید که در ساختار زمین ساقه، گره مشاهده نمیشود. البته اگر ساقه رونده را در نظر بگیریم در محل گره ها گیاه جدید ایجاد میشود.
ب) درست، گیاهان تک لپه واجد پیاز میباشند و در دانه بالغ تک لپه آندوسپرم از رویان بزرگتر است.
ج) درست، طبق شکل ۳ صفحه ۱۲۲ غده برخلاف زمین ساقه مستقیماً به ریشه وصل نیست.
د) نادرست، ساقه رونده واجد گره است که روی خاک قرار میگیرد و نیاز به خوابانیدن نیست. یعنی عملا ساقه رونده توت فرنگی در روش خوابانیدن کاربردی ندارد چون خود ساقه حالت افقی دارد.
۲۰. چند مورد برای تکمیل عبارت مقابل نامناسب است؟
«هر ساقه تخصص یافته ……»
الف) متصل به نوعی برگ، در زیر خاک رشد میکند.
ب) متصل به نوعی ریشه، به صورت افقی رشد میکند.
ج) دارای جوانه انتهایی و جانبی است.
د) گیاه جدید را در محل جوانه ها ایجاد میکند.
پاسخ سوال ۲۰
گزینه «۴» صحیح است.
الف) زمین ساقه، پیاز و ساقه رونده به برگ وصلاند. ساقه رونده روی خاک رشد میکند(ساقه رونده، گره (یعنی محل اتصال به برگ) دارد پس به برگ متصل است).
ب) زمین ساقه و پیاز به ریشه وصلاند زمین ساقه برخلاف پیاز رشد افقی دارد.
ج) ساقه رونده و زمین ساقه جوانه انتهایی و جانبی دارند.
د) سیب زمینی و ساقه رونده هر دو در محل جوانه گیاه جدید تولید میکنند.(گره هم دارای جوانه جانبی است) تنها ساقه تخصصیافتهای که فاقد جوانه است و گیاه جدید را از طریق جوانه ایجاد نمیکند، پیاز است. ساقه پیاز به ساقه دیگری اتصال ندارد.
۲۱. کدام گزینه در ارتباط با روش تکثیر گیاهان در آزمایشگاه نادرست است؟
۱) فقط برای انجام مراحل پایانی، به محیطی کاملا سترون وارد میشود.
۲) تودهای از یاختهها با ژن یکسان و ظاهر مشابه کال نامیده میشود.
۳) میتوان از نظر وجود برگ در انتهای آن ساقه را از ریشه تشخیص داد.
۴) شروع مراحل این روش میتواند با استفاده از پایینترین سطح سازمانیابی حیات انجام شود.
پاسخ سوال ۲۱
فن کشت بافت برای تولید گیاهان با ویژگیهای مطلوب و تولید انبوه در آزمایشگاه انجام میشود که همه مراحل این روش در محیطی سترون انجام میگیرد.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه «۲»: این عبارت به درستی ویژگیهای کال را بیان میکند.
گزینه «۳»: طبق شکل صفحه ۱۲۳ کتاب زیستشناسی یازدهم، در انتهای ساقه برخلاف انتهای ریشه، برگ دیده میشود.
گزینه »«۴»: در این روش میتوان از یاخته یا قطعهای از گیاه استفاده کرد، از سال دهم به یاد دارید که پایینترین سطح سازمانیابی حیات، یاخته است.
۲۲. چند مورد درباره روشهای غیر جنسی تکثیر یک گیاه درست است؟
الف) در ساقه تخصص یافته گیاه توتفرنگی برخلاف ساقه تخصصیافته زنبق فتوسنتز دیده میشود.
ب) در روشی که از ۲ نوع گیاه استفاده میشود میزان نوعی هورمون گیاهی بازدارنده در هر ۲ گیاه بالا میرود.
پ) در روشی که با گیرههای U شکل ساقه را در خاک محکم میکنند، قطعاً تقسیم یاختهای نقش مهمی دارد.
ت) در نوع تخصص یافته آن برای گیاه زنبق می توان شاهد اتصال مستقیم ریشههای افشان به زمین ساقه بود.
پاسخ سوال ۲۲
گزینه «۴» صحیح است.
همه موارد به درستی بیان شده است. بررسی همه موارد:
الف) ساقه تخصصیافته گیاه توتفرنگی همان ساقه رونده است که روی خاک بهصورت افقی رشد میکند و توانایی فتوسنتز دارد اما گیاه زنبق دارای زمین ساقه بوده و زمین ساقه فتوسنتز نمیکند.
ب) در روش پیوند زدن از ۲ گیاه استفاده میشود، در این روش به علت آسیب به گیاه پایه و گیاهی که پیوندک از آن گرفته میشود، هورمون اتیلن در این گیاهان تولید میشود.
پ) در روش خوابانیدن از گیرههای U شکل برای ثابت نگهداشتن شاخه یا ساقه در زیر خاک استفاده میشود، در تمام انواع روشهای تکثیر گیاهان تقسیم یاختهای نقش مهمی را دارد.
ت) در زمین ساقه زنبق میتوان شاهد اتصال مستقیم ریشههای افشان به زمین ساقه بود.
۲۳. کدام گزینه، برای تکمیل عبارت زیر در ارتباط با گیاهان، صحیح است؟
«هر بخش تخصصیافته گیاهان برای تولید مثل غیر جنسی که …..، میتواند ……»
۱) بهطور افقی رشد میکند – در محل هر پایه جدید، تعدادی ساقه زیرزمینی تولید کند.
۲) در سطح خود جوانه دارد – مواد غذایی حاصل فرآیند فتوسنتز را در خود ذخیره کند.
۳) با نور خورشید ماده آلی تولید میکند – دارای برگهای کوچکی در سطح خود باشد.
۴) در شلغم همانند سیبزمینی فعالیت دارد – با هر جوانه خود، گیاهی جدید تشکیل دهد.
پاسخ سوال ۲۳
گزینه «۳» صحیح است.
منظور این گزینه، ساقه رونده است زیرا طبق شکل کتاب تنها ساقهای است که سبزینه دارد و میتوان فتوسنتز کند. در شکل کتاب درسی، مشاهده میکنید که برگهای کوچکی روی ساقه رونده توتفرنگی وجود دارد.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه «۱»: ساقه رونده رشد افقی روزمینی دارد، درحالی که زمینساقه دارای رشد افقی زیرزمینی است، ویژگی ذکر شده این گزینه فقط ویژگی زمین ساقه را بیان میکند.
گزینه «۲»: زمین ساقه و غده، دارای جوانههایی در سطح خود هستند، ذخیره مواد غذایی، فقط نقش غده را بیان میکند.
گزینه «۴»: سیبزمینی دارای غده است اما شلغم مواد غذایی را در ریشه خود ذخیره میکند پس این گزینه به نادرستی بیان شده است.
۲۴. در رابطه با تکثیر گیاهان با استفاده از بخشهای رویشی، کدام گزینه صحیح است؟
۱) در پیوند زدن، پیوندک را بر روی کامبیوم چوب آبکش گیاه پایه قرار میدهند.
۲) در قلمهزدن تنها با قرار دادن قطعههایی از ساقه در خاک، گیاه جدیدی را ایجاد میکنند.
۳) در همه گیاهانی که ساقه زیرزمینی آنها دارای جوانه میباشد، برای تکثیر، ساقه را به قطعات جوانهدار تقسیم میکنند.
۴) در هر روش که از محل گره، ریشه و ساقه برگدار ایجاد میشود، باید بخشی از ساقه گرهدار را با خاک پوشاند.
پاسخ سوال ۲۴
گزینه «۱» صحیح است.
پیوند زدن یکی از روشهای تکثیر رویشی است در این روش قطعهای از یک گیاه مانند جوانه یا شاخه به نام پیوندک، روی تنه گیاه دیگری که به آن پایه میگویند پیوند زده میشود. مطابق شکل ۲-ب صفحه ۱۲۱کتاب زیستشناسی۲، با برش پوست درخت جوانه را بر روی کامبیوم چوب آبکش(آوندساز) قرار میدهند.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه «۲»:در قلمه زدن با قرار دادن قطعههایی از ساقه در خاک یا آب گیاهی را تکثیر میکنند.
گزینه «۳»: گیاهانی که ساقه زیرزمینی آنها دارای جوانه میباشد میتواند زمینساقه در زنبق و یا غده در سیبزمینی باشد که فقط در سیبزمینی، برای تکثیر آن را به قطعههای جوانهدار تقسیم میکنند.
گزینه «۴»: در روش خوابانیدن و ساقه رونده بخشی از ساقه یا شاخه را که دارای گره است ریشه و ساقه برگ را ایجاد میکنند که فقط در روش خوابانیدن شاخه دارای گره را با خاک میپوشانند.
دیدگاهتان را بنویسید