پاسخ به نور
دیدیم که ساقه به سمت نورِ یکجانبه خم میشود. آیا ریشه نیز به نور یکجانبه همانند ساقه پاسخ میدهد؟
میدانید که نقش نور در گیاهان حیاتی است؛ اما نور، افزون بر نقشی که در فتوسنتز دارد، فرایندهای متفاوتی را نیز در گیاهان تنظیم میکند. گلدهی یکی از این فرایندهاست که در ادامه به آن میپردازیم.
گلدهی در گیاهان
گیاهانی که در محل زندگی خود میبینید، در چه فصل یا فصلهایی گل میدهند؟ چرا بعضی گیاهان در فصلی خاص و بعضی در همۀ فصلها گل میدهند؟ اگر بخواهیم گیاهی را که در تابستان گل میدهد، مثلاً در پاییز وادار به گلدهی کنیم، آن را باید در چه شرایطی قرار دهیم؟
گیاه هنگامی گل میدهد که مریستم رویشی که در جوانه قرار دارد، به مریستم گل یا زایشی تبدیل شود. این تبدیل به شرایط محیطی مانند دما و طول روز و شب وابسته است.
گیاهان را براساس نیاز به نور، برای گلدهی در سه دسته روز کوتاه، روز بلند و بیتفاوت قرار میدهند. گیاه داوودی در روزهای کوتاه پاییز گل میدهد. در واقع این گیاه برای گل دادن به شبهای طولانی نیاز دارد و زمانی گل میدهد که طول شب از حدی کمتر نباشد. شبدر که در تابستان گل میدهد، روز بلند است. این گیاه برای گل دادن به شبهای کوتاه نیاز دارد و زمانی گل میدهد که طول شب از حدی بیشتر نباشد. آگاهی از تأثیر نور بر گلدهی به پرورش دهندگان گل امکان داد تا با ایجاد شرایط نوری مصنوعی بتوانند در همۀ فصلها، گلهایی با نیازهای نوری متفاوت پرورش دهند.
به هر حال گل دادنِ بعضی گیاهان وابسته به طول شب و روز نیست. چنین گیاهانی را بیتفاوت مینامند؛ گیاه گوجه فرنگی از این گروه است.
فعالیت
پاسخ به دما
گیاهان هر دمایی را نمیتوانند تحمل کنند. مثلاً سرمای شدید میتواند مانع از رویش دانهها و جوانهها شود. برگ بعضی درختان با کاهش دما در فصل پاییز میریزد و جوانهها با برگهای پولکمانندی حفظ میشوند.
دیدیم که گیاهان برای گل دادن نیازهای نوری متفاوتی دارند. بعضی گیاهان برای گل دادن نیاز به گذراندن یک دوره سرما نیز دارند. مثلاً برای نوعی گیاه گندم مشاهده شده است که اگر بذر آن را مرطوب کنیم و در سرما قرار دهیم، دورۀ رویشی آن کوتاه میشود و زودتر گل میدهد. کشف این ویژگی در گیاهان، امکان بهرهبرداری از زمینهایی را فراهم کرد که اکثر سال با برف و یخ پوشیده شدهاند.
پاسخ به گرانش زمین
آیا گرانش زمین بر جهت رشد ساقه و ریشه اثر دارد؟ همانطور که در شکل زیر میبینید، ساقه در خلاف جهت گرانش و ریشه در جهت گرانش زمین رشد میکند. رشد جهتدار اندامهای گیاه نسبت به گرانش زمین، زمینگرایی نامیده میشود. میتوانید با طراحی و اجرای آزمایشهایی، زمینگرایی را در انواعی از دانهرستها بررسی کنید.
اندامهای گیاه که تحت تاثیر زمینگرایی قرار میگیرند
الف. درست است بگوییم برخی از این اندامها در تولید مثل غیر جنسی نقش دارند؟
پاسخ
نه. اندامهایی از گیاه که تحت تاثیر زمینگرایی قرار میگیرند ریشه و ساقه هستند. هم ریشه(مثل ریشه آلبالو) و هم ساقه(مثل زمینساقه و پیاز) میتوانند در تولید مثل غیر جنسی استفاده شوند.
ب. آیا هر نوع ساقه و یا هر نوع ریشهای تحت تاثیر زمینگرایی قرار میگیرد؟
پاسخ
خیر. مثلا ریشههای درخت حرا در خلاف جهت گرانش حرکت میکنند و یا ساقههایی مثل ساقه رونده به صورت افقی رشد میکنند.
پاسخ به تماس
در شکل بالا مثالهایی از پاسخ گیاهان به تماس را مشاهده میکنید. شاید بعضی گیاهان را دیده باشید که به دور گیاهان دیگر یا یک پایه میپیچند. مثلاً ساقۀ درخت مو در تماس با درختی دیگر و یا پایه، به دور آن میپیچد. پیچش به علت تفاوت رشد ساقه در بخش قرار گرفته روی تکیهگاه و سمت مقابل آن ایجاد میشود؛ به طوری که رشد یاختهها در محل تماس کاهش مییابد.
ضربه زدن به برگ گیاه حساس، باعث تا شدن برگ میشود. این پاسخ به علت تغییر فشار تورژسانس در یاختههایی رخ میدهد که در قاعدۀ برگ قرار دارند.
برگ تلهمانند گیاه گوشتخوار، کرکهایی دارد که با برخورد حشره به آنها، تحریک شده و پیامهایی را به راه میاندازند که سبب بسته شدن برگ و در نتیجه به دام افتادن حشره میشود.
پاسخهایی از جنس دفاع
گیاهان در معرض هجوم عوامل بیماریزا و جانوران گیاهخوار قرار دارند. شاید نام بیماریهای قارچی مانند زنگ گندم یا سیاهک گندم را شنیده باشید. این بیماریها سبب تخریب محصولاتی مانند گندم و جو میشوند. به هر حال، گیاهان در برابر آنها بیدفاع نیستند. به نظر شما گیاهان چگونه از خود دفاع میکنند؟
تلاش برای جلوگیری از ورود
در بخشهای جوان گیاه، روپوست (اپیدرم) خارجیترین سامانه بافتی است که در بخشهای هوایی با پوستک (کوتیکول) پوشیده شده است. پوستک تا حدودی مانع نفوذ عوامل بیماریزا میشود. همچنین، دیوارۀ یاختهای محکم که حاوی ترکیباتی مانند لیگنین یا سیلیس است، این سد فیزیکی را تقویت میکند. با این حال، عوامل بیماریزا میتوانند از طریق روزنهها یا فضای بین یاختهها از این سد عبور کنند.
با توجه به انگلها و عواملبیماریزای دارای اندام مکنده:
الف. آنها را نام ببرید(در کتاب دهم و یازدهم).
پاسخ
گیاه گل جالیز(کتاب دهم) و نوعی قارچ(کتاب یازدهم) دارای اندام مکنده هستند.
ب. آیا همه این جانداران قارچ هستند؟
پاسخ
خیر. گیاه گل جالیز نوعی گیاه است.
پ. آیا همهی این جانداران اندام مکنده خود را وارد آوندها میکنند؟
پاسخ
خیر. نوعی قارچ که در شکل بالا میبینید اندام مکنده خود را از طریق روزنهها به سلولهای بافت زمینهای وارد میکنند.
در اندامهای مسنتر گیاهان، بافت چوب پنبه علاوه بر حفظ آب، مانعی در برابر عوامل آسیبرسان است. کرکها و خارها نیز در دفاع از گیاهان نقش دارند. برای مثال، حشرات کوچک نمیتوانند به راحتی روی برگهای کرکدار حرکت کنند. اگر گیاه مواد چسبناک ترشح کند، حرکت حشره دشوارتر و گاه غیرممکن میشود.
برخی گیاهان در پاسخ به زخم، ترکیباتی ترشح میکنند که نقش محافظتی دارند. گاه حجم این ترکیبات به قدری زیاد است که حشره در آن به دام میافتد. با سخت شدن این ترکیبات، سنگوارههایی ایجاد میشود که حشره در آن حفظ میشود.
دفاع شیمیایی: گیاهان ترکیباتی تولید میکنند که باعث مرگ یا بیماری گیاهخواران میشوند. ترکیبات سیانیددار نمونهای از این گروه هستند که در تعدادی از گونههای گیاهی ساخته میشوند. سیانید با توقف تنفس یاختهای عمل میکند.
آلکالوئیدها نیز در دور کردن گیاهخواران نقش دارند. نیکوتین، که از آلکالوئیدهاست، چنین نقشی در گیاه تنباکو دارد.
اگر ترکیبات ساخته شده توسط گیاه، جانور را نکشد، او را مسموم کرده و جانور از خوردن مجدد آن پرهیز میکند. جالب است که این ترکیبات برای خود گیاه مرگبار نیستند. گیاهان سازوکارهای متفاوتی برای جلوگیری از اثر این مواد بر فرایندهای یاختهای خود دارند. یکی از این سازوکارها، تولید ترکیباتی است که در خود گیاه سمی نیستند، بلکه در لوله گوارش جانوران تجزیه شده و به ماده سمی تبدیل میشوند. برای مثال، گیاه ترکیب سیانیدداری میسازد که تأثیری بر تنفس یاختهای ندارد، اما وقتی جانور گیاه را میخورد، این ترکیب تجزیه شده و سیانید سمی آزاد میشود.
مرگ یاختهای
مرگ یاختهای یکی دیگر از پاسخهای دفاعی در گیاهان است. فرض کنید نوعی ویروس بیماریزا توانسته است به گیاه نفوذ کند. ورود ویروس در گیاه فرایندهایی را به راه میاندازد که نتیجه آن، مرگ یاختههای آلوده و قطع ارتباط آنها با بافتهای سالم است. در نتیجه ویروس نمیتواند در بافتهای سالم گیاه تکثیر یابد و گیاه فرصت پیدا میکند تا با سازوکارهای دیگری مانند تولید ترکیبات ضد ویروس با آن مقابله کند.
در مرگ یاختهای، یاخته به وسیله آنزیمهای خود خودگوارش میشود. سالیسیلیک اسید که از تنظیمکنندههای رشد در گیاهان است، در مرگ یاختهای نقش دارد. یاخته گیاهی آلوده، این ترکیب را رها کرده و مرگ یاختهای را القا میکند.
جانوران از گیاهان حفاظت میکنند
شکل زیر نشاندهندۀ حملۀ انبوهی از مورچهها به حشرهای است که قصد خوردن برگهای درخت آکاسیا (Acacia) را دارد. به نظر میرسد این حشره شانس کمی برای جان سالم به در بردن از حملۀ مرگبار مورچهها دارد. این مورچهها حتی به پستانداران کوچک و گیاهان دارزی (گیاهانی که روی درختان رشد میکنند) نیز حمله میکنند.
نکتۀ جالب این است که گردهافشانی درخت آکاسیا به زنبورها وابسته است. اما چه چیزی مانع از حملۀ مورچهها به زنبورهای گردهافشان میشود؟ مشخص شده است که وقتی گلهای آکاسیا باز میشوند، نوعی ترکیب شیمیایی تولید و منتشر میکنند که با فراری دادن مورچهها، مانع از حملۀ آنها به زنبورهای گردهافشان میشود.
همچنین، برخی گیاهان در برابر حملۀ گیاهخواران، مواد فراری تولید و در هوا پخش میکنند که سبب جلب جانوران دیگر میشود. همانطور که در شکل میبینید، نوزاد کرمشکلی در حال خوردن برگ تنباکو است. از یاختههای آسیبدیدۀ برگ، ترکیب فراری متصاعد میشود که نوعی زنبور وحشی آن را شناسایی میکند. زنبور مادهای که در اطراف زندگی میکند، با ردیابی این مواد، خود را به نوزاد کرمشکل رسانده و روی آن تخم میگذارد. نوزادان زنبور پس از خروج از تخم، از نوزاد کرمشکل تغذیه کرده و در نتیجه آن را میکشند. این رویداد منجر به کاهش جمعیت حشرۀ آفت میشود.
با توجه به برگ گیاه تنباکو
الف. میتوان گفت آزاد شدن ترکیبات فرار سبب مرگ نوزاد کرم میشود؟
پاسخ
خیر، چون چیزی که روی برگ گیاه تنباکو است نوزاد کرمی شکل پروانه است نه نوزاد کرم.
ب. آیا نیکوتین تنباکو برای نوزاد کرمی شکل سمیست؟
پاسخ
خیر. این نوزاد بیهیچ مشکلی روی تنباکو زندگی میکند.
پ. در هنگام خورده شدن برگ توسط نوزاد کرمی شکل چه نوع ترکیب شیمیایی دیگری به جز ترکیب فرار در برگ ترشح میشود؟
پاسخ
به دلیل آسیب بافتی در اینجا اتیلن نیز آزاد میشود. در تمام آسیبهای بافتی گیاه اتیلن آزاد میشود.
ت. زنبور وحشی کجا تخم میگذارد؟
پاسخ
زنبور وحشی روی نوزاد کرمی شکل تخم میگذارد نه برگ.
خودآزمایی
به سوالات زیر به صورت بله و خیر پاسخ دهید و سپس پاسخنامه را بررسی کنید.
سوالات
۱. مطابق با اطلاعات کتاب درسی، جانورانی که بر روی درخت آکاسیا زندگی و از آن محافظت میکنند، چه مشخصاتی دارند؟
۱) به واسطه تولید و انتشار نوعی ترکیب شیمیایی، باعث مرگ یا بیماری گیاهخواران میشوند.
۲) همواره در کنار گیاه آکاسیا باقی میمانند و به حشراتی که قصد خوردن آن را دارند، هجوم میبرند.
۳) قطعا توانایی حمله به گیاهانی که روی درخت آکاسیا رشد میکنند را دارند.
۴) در گردهافشانی گلهای آکاسیا که فاقد بوی قوی و رنگهای درخشانی هستند، نقش اصلی را دارند.
پاسخ سوال ۱
پاسخ گزینه «۳» است.
گیاهان دارزی، گیاهانی هستند که روی درختان رشد میکنند و مطابق متن کتاب درسی، مورچههایی که روی آکاسیا زندگی میکنند، میتوانند به گیاهان دارزی حمله کنند.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه «۱»: این گزینه در ارتباط با گیاهان صحیح است. دقت کنید که مورچهها ترکیب شیمیایی سمی تولید نمیکنند.
گزینه «۲»: مورچهها در هنگام گردهافشانی گیاه آکاسیا، به واسطه نوعی ترکیب شیمیایی آزاد شده از گیاه فراری داده میشوند، بنابراین همواره در کنار آکاسیا قرار ندارند.
گزینه «۴»: نقش اصلی در گردهافشانی گلهای آکاسیا برعهده زنبورهای گردهافشان است، نه مورچهها، ضمناً گلهای آکاسیا دارای بوی قوی و رنگهای درخشان برای جلب زنبورهای گردهافشان است.
۲. چند مورد از موارد زیر نادرست است؟
الف) ضربه زدن به برگ گیاه حساس سبب تغییر فشار تورژسانس در یاختههای قاعده ساقه میشود.
ب) دمای محیط در تبدیل مریستم رویشی به مریستم زایشی در همه گیاهان نقش دارد.
ج) یاخته روپوستی تمایزیافته موجود در برگ گیاه گوشتخوار، بهطور مستقیم باعث بسته شدن آن میشود.
د) نحوه قرارگیری گیاه در خاک، اهمیت ویژهای در تعیین نوع زمینگرایی آن دارد.
پاسخ سوال ۲
همه موارد نادرست هستند.
مورد الف) ضربه زدن به برگ گیاه حساس سبب تغییر فشار تورژسانس در یاختههای قاعده برگ میشود.
مورد ب) همه گیاهان توانایی گل دادن ندارند، نهاندانگان این توانایی را دارند.
مورد ج) کرک(یاخته روپوستی تمایزیافته موجود در برگ گیاه گوشتخوار)، با به راه انداختن پیامهایی سبب بسته شدن برگ و به دام افتادن حشره میشود.
مورد د) با دقت در شکل ۱۳ صفحه ۱۴۷ کتاب درسی متوجه میشویم که نحوه قرارگیری گیاه در خاک، نقشی در نوع زمینگرایی آن ندارد.
۳. ۱- کدام مورد در ارتباط با گیاه تنباکو و جانوران مرتبط با آن از نظر درستی یا نادرستی با بقیه متفاوت است؟
۱) گیاه تنباکو ضمن داشتن برگهای نواری، دارای ریشه افشان میباشد.
۲) نوزاد کرم آفت دارای اندازه بزرگتری نسبت به زنبور ماده وحشی میباشد.
۳) در پی تخمگذاری زنبور ماده روی برگ این گیاه و خروج نوزادان از تخم، جمعیت آفت کاهش مییابد.
۴) یاختههای آسیبدیده برگ این گیاه، در آزاد کردن ترکیب(های) فراری موثر هستند که توسط زنبور وحشی قابل تشخیص است.
پاسخ سوال ۳
گزینه «۴» برخلاف سایر موارد درست است.
یاختههای آسیبدیده گیاه با آزاد کردن مواد فرار در جلب کردن زنبور وحشی به سوی گیاه نقش دارند.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه «۱»: گیاه تنباکو دولپهای و دارای رگبرگ منشعب و ریشه مستقیم است
گزینه «۲»: نوزاد حشره است نه کرم! دقت کنید آفت، نوزاد حشره کرمیشکل است.
گزینه «۳»: تخمگذاری روی برگ رخ نمیدهد! بلکه روی آفت رخ میدهد.
۴. کدام مورد برای تکمیل عبارت زیر نامناسب میباشد؟
«نوعی ترکیب شیمیایی در …… به طور حتم …… .
۱) گلهای آکاسیا -در افزایش شانس بقای زنبورهای گردهافشان نقش دارد.
۲) برگ تنباکو – میتواند با گذر از سد خونیمغزی بر یاختههای مغز انسان اثرگذار باشد.
۳) گیاهان زخمی – با به دام انداختن حشرات منجر به ایجاد سنگواره میشود.
۴) برگهای تنباکو – میتواند سبب کاه شانس بقای برخی از حشرات آفت شود.
پاسخ سوال ۴
پاسخ گزینه «۳» است.
بعضی گیاهان در پاسخ به زخم، ترکیباتی ترشح میکنند که در محافظت از آنها نقش دارند. گاه حجم این ترکیبات آنقدر زیاد است که حشره در آن به دام میافتد. حواستون باشد که گاهی این اتفاق رخ میدهد نه همیشه!
بررسی سایر گزینهها:
گزینه «۱»: ترکیب شیمیایی آزاد شده از گلهای گیاه آکاسیا با فراری دادن مورچههای همزیست، از حمله آنها به زنبورهای گردهافشان جلوگیری میکند، بنابراین این ترکیب شانس بقای زنبورهای گردهافشان را افزایش میدهد.
گزینه «۲»: ترکیب آلکالوئیدی که در گیاه تنباکو تولید میشود، نیکوتین است. نیکوتین با عبور از سد خونی-مغزی انسان میتواند فعالیت یاختههای عصبی مغز را تحت تاثیر قرار دهد.(فصل ۱ یازدهم)
گزینه «۴»: ترکیب شیمیایی که از برگهای گیاه تنباکو آزاد میشود، ترکیب فراری است که باعث جذب جانوران دیگر همانند زنبور وحشی میشود. این زنبور با از بین بردن نوزاد کرمیشکل حشره آفت، سبب کاهش جمعیت آن میشود.
۵. اگر گیاهی نهاندانه …… داشته باشد، میتوان گفت لزوما …… .
۱) یاختههایی تمایزیافته از روپوست خود که توانایی ایجاد پیام دارند – در مناطقی که خاک فاقد نیتروژن است میزیستد.
۲) رشد اندامی زمینی در خلاف جهت گرانش زمین – در یاختههای ترشحی روپوست شاخه قطور آن، فعالیت شبکه آندوپلاسمی بالا است.
۳) برای گلدهی نیاز به یک دوره کوتاه سرما – برای رویش بذر خود توسط یاختههایی با عدد کروموزومی متفاوت از برگهای رویانی، هورمون جیبرلین ترشح میکند.
۴) ساختار تخصصیافته برای تولیدمثل جنسی- دارای رنگ درخشان، بوی قوی و یا شهد فراوان نیست.
پاسخ سوال ۵
پاسخ گزینه «۴» است.
ساختار تخصصیافته برای تولیدمثل جنسی در گیاهان نهاندانه گل میباشد در حالی که نهاندانگان برای گردهافشانی لزوما نیازی به جذب جانوران گردهافشان ندارند.
در گیاهان گوشتخوار کرکها هنگام برخورد با شکار، با ایجاد پیامی موجب بسته شدن برگ شده و آن را به دام میاندازند، گیاهان گوشتخوار در خاکهای فقیر از نظر نیتروژن زندگی میکنند، اگرچه در این مناطق، همچنان مقدار خیلی کمی نیتروژن در خاک وجود دارد. (نادرستی گزینه ۱)
زمینگرایی منفی در درختان جنگل حرا مشاهده میشود که دارای ششریشهای هستند، توجه شود که درختان با داشتن شاخهها و ساقههای قطور دارای رشد پسین بوده و روپوست آنها به پیراپوست تغییر یافته است. (نادرستی گزینه ۲)
در نوعی گیاه گندم با مرطوب کردن و سرما دادن دانه، گلدهی سریعتر مشاهده شده است. گندم نیز همانند سایر غلات برای رویش دانه نیازمند جیبرلین ترشح شده از رویان است. گندم گیاه تکلپه است و یک برگ رویانی دارد. (نادرستی گزینه ۳)
۶. طبق مطالب کتاب درسی، اندامهایی در گیاه تحت تاثیر زمینگرایی قرار میگیرند. کدام گزینه درباره فقط بعضی از این اندامها در یک گیاه علفی صحیح است؟
۱) خارجیترین یاختههای آن، توانایی تولید لیپید دارند.
۲) میتوانند در تولید مثل غیر جنسی استفاده شوند.
۳) در نوک خود، یاختههایی دارند که میتوانند پلیساکارید تولیدکنند.
۴) یاختههایی دارند که حرکت حشرات روی گیاه را دشوار میکنند.
پاسخ سوال ۶
گزینه «۴» صحیح است.
به رشد جهتدار اندامها در پاسخ به گرانش زمین، زمینگرایی میگویند. ریشه در جهت گرانش زمین و ساقه در خلاف جهت آن رشد میکند.
نکته: حواستون باشه همیشه این جوری نیست! مثلا ساقههای افقی مانند زمین ساقه و ساقه رونده یا شش ریشهها از این قاعده پیروی نمیکنند.
بررسی گزینهها:
گزینه «۱»: فقط ساقه (و اندامهای هوایی دیگر) توانایی تولید و ترشح پوستک را دارد که از ترکیبات لیپیدی تشکیل شده است و ریشه این توانایی را ندارد. اما دقت کنید که همه یاختههای زنده برای تولید غشا و .. توانایی تولید لیپید را دارند.
گزینه «۲»: از اندامهای رویشی گیاه مثل ریشه، ساقه و برگ میتوان در تولیدمثل غیر جنسی استفاده کرد. پس این گزینه هم درباره همهشون درسته، نه فقط بعضی.
گزینه «۳»: دقت کنید که همه یاختههای گیاهی برای ساخت دیواره نخستین باید سلولز (نوعی پلیساکارید) تولید کنند. پس این هم ویژگی همه است، نه فقط بعضی.
گزینه «۴»: خار و کرک در دفاع از گیاهان نقش دارند. مثلا کرکها حرکت حشرات را دشوار میکنند. همچنین یاختههای ترشحی با ترشح مواد چسبناک حرکت حشرات را دشوار و گاه غیرممکن میکنند. کرک و یاخته ترشحی، یاختههای تمایزیافته روپوستی در اندامهای هوایی هستند، به عبارتی این یاختهها فقط در اندامهای هوایی مشاهده میشوند، نه ریشه.
۷. در مدتی از سال، ساعات حضور نور در شبانهروز بیشتر از ساعات عدم حضور نور است، کدام گزینه پیرامون این شرا یط در دنیای گیاهان نهاندانه صحیح است؟
۱) مریستم زایشی در جوانه گیاه داوودی، به مریستم رویشی تبدیل میشود.
۲) مریستم رویشی در جوانه گیاه داوودی، به مریستم زایشی تبدیل میشود.
۳) مریستم نخستین رویشی در جوانه گیاه شبدر، به مریستم نخستین زایشی تبدیل میشود.
۴) کامبیوم نخستین رویشی در جوانه گیاه شبدر، به کامبیوم نخستین زایشی تبدیل میشود.
پاسخ سوال ۷
گزینه «۳» صحیح است.
گیاه شبدر، یک گیاه روز بلند یا همان شب کوتاه است. در این شرایط گلدهی میکند یعنی مریستم نخستین موجود در جوانه را به مریستم زایشی تبدیل میکند.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه «۱»: هیچگاه مریستم زایشی به مریستم رویشی تبدیل نمیشود.
گزینه «۲»: گیاه داوودی روز کوتاه است.
گزینه «۴»: کامبیومها، مریستمهای نخستین نیستند بلکه مریستمهایی هستندکه بعدا عمل میکنند و در اثر فعالیت آنها آوندهای چوب و آبکش و یا چوب پنبه ساخته میشود. این مریستمها ربطی به گلدهی ندارند.
۸. کدام موارد زیر درباره گیاه تنباکو به درستی و کدام مورد به نادرستی بیان شده است؟
الف) با نوعی جانور گوشتخوار رابطه همزیستی برقرار میکند.
ب) نیکوتین تولیدشده در این گیاه برای نوزاد کرمی شکل حشره سمی نیست.
ج) در پی حمله نوزاد کرمی شکل حشره، تنها یک نوع ترکیب شیمیایی از برگ آزاد میشود.
د) هنگام تخمگذاری زنبور وحشی، زنبور هیچ تماسی با نوزاد کرمی شکل ندارد.
پاسخ سوال ۸
ترکیبات تولید شده در گیاه مسموم شود، از ادامه خوردن گیاه منصرف میشود. در حالیکه لارو کرمیشکل تا زمانی که به واسطه حمله زنبور وحشی زنده بماند، به خوردن ادامه میدهد.
ج) غلط. دقت کنید که علاوه بر ترکیب فراری که موجب جذب زنبور وحشی میشود، اتیلن نیز آزاد میشود. در تمام آسیبهای بافتی شاهد آزادشدن اتیلن هستیم.
د) غلط. مطابق شکل ۲۰ فصل ۹ کتاب درسی·
بررسی موارد درست:
الف) درست با زنبور وحشی رابطه همزیستی دارد. لارو این زنبور از گوشت لارو کرمی شکلی که به برگ گیاه تنباکو حمله کرده است، تغذیه میکند پس جانوری گوشتخوار بوده و با گیاه تنباکو رابطه همزیستی دارد.
ب) درست. این ماده چون موجب دورشدن نوزاد کرمی شکل حشره نمیشود پس برای این جانور سمی نیست.
۹. چند مورد زیر در ارتباط با پاسخهای دفاعی گیاهان صحیح است؟
الف) در پاسخ به زخم، ترکیباتی ترشح میشود که در محافظت از گیاهان نقش دارد.
ب)افزوده شدن ترکیباتی مانند لیگنین یا سیلیس در دیواره به سخت شدن آن و در نتیجه افزایش توان آن کمک میکنند.
ج) بافت چوبپنبه در اندامهای مسن گیاهان علاوه بر حفظ آب، مانعی در برابر عوامل آسیبرسان است.
د) باخته های آلوده به وبروس در گیاهان، طی فرایندهایی ارتباط خود با باخته های سالم را از دست میدهند.
پاسخ سوال ۹
گزینه «۴» صحیح است.
تمام جملات بیان شده صحیح بوده و مربوط به ریزمبحث پاسخهایی از جنس دفاع هستند که از متن صفحات ۱۴۸ تا ۱۵۰ کتاب درسی انتخاب شدهاند.
۱۰. گیاهان در معرض هجوم عوامل بیماریزا و جانوران گیاهخوار قرار دارند. با توجه به مطالب کتاب درسی، کدام عبارت در خصوص دفاع موسوم به تلاش برای جلوگیری از ورود صحیح است؟
۱) رشته قارچی از فاصله میان دو یاخته روپوستی تمایزنیافته عبور میکند.
۲) با ترشح مواد چسبناک توسط گیاه حرکت همه حشرات روی گیاه غیرممکن میگردد.
۳) با رسوب سیلیس در پوستک توان دفاعی گیاه در برابر ورود عوامل آسیبرسان افزایش مییابد.
۴) ترکیباتی که بعضی گیاهان در پاسخ به زخم ترشح میکنند، در صورت زیاد بودن ممکن است حشره را به دام بیندازد.
پاسخ سوال ۱۰
۳۲- گزینه »۴«
بعضی گیاهان در پاسخ به زخم، ترکیباتی ترشح میکنند که در محافظت از آنها نقش دارند گاه حجم این ترکیبات آنقدر زیاد است که حشره در آن به دام میافتد. بررسی سایر گزینهها:
گزینه »۱«. مطابق شکل ۱۵ صفحه ۱۴۹ رشته قارچی از فاصله میان دو یاخته نگهبان روزنه عبور میکند.
گزینه »2«. به دو دلیل نادرست میباشد، اول باید ذکر شود حشرات کوچک، دوم اینکه حرکت حشرات گاهی غیرممکن میگردد.
گزینه »۳«. سیلیس و لیگنین در دیواره رسوب میکنند نه در پوستک. (پاسخ کیاها به ممم )ها) (زیست،شاس H، مفمههای۸ ~ ۱ تا 1۵۰)
۱۱. چند مورد، در خصوص سازوکارهای دفاعی گیاهان، برای تکمیل عبارت زیر صحیح است؟
«در نوعی گیاه برخلاف انسان ……»
الف) نوعی ترکیب دفاعی، فقط پس از ورود به لوله گوارش جاندار مهاجم، فعالیت خود را آغاز میکند.
ب) یاخته آلوده به ویروس با ترشح ترکیباتی، فرایند مرگ برنامهریزی شده را به راه میاندازد.
ج) وجود ترکیباتی لیپیدی در سطح پوست، مانع از نفوذ عوامل بیماریزا به جاندار میشود.
د) نوعی جاندار همزیست موجود در سطح پوست، با حمله به عوامل بیگانه در دفاع نقش دارند.
پاسخ سوال ۱۱
موارد «الف»، «ب» و «د» صحیح است.
بررسی همه موارد:
الف) ترکیبات سیانیددار در گیاه پس از ورود به لوله گوارش جانور مهاجم، فعالیت خود را آغاز میکنند. ولی معده انسان (که باعث از بین رفتن میکروبهای بلعیده شده موجود در دستگاه تنفس میشوند) درون لوله گوارش خود انسان (نه جانور مهاجم) فعال است.
ب) هورمون سالیسیلیکاسید در گیاه برخلاف آنزیم مرگ برنامهریزی شده در انسان، که باعث القای مرگ برنامهریزی شده در یاخته آلوده به ویروس میشود توسط خود یاخته آلوده به ویروس ترشح میشود ولی در انسان، از سلولهای لنفوسیت کشنده طبیعی و یا لنفوسیتهای T ترشح میشود.
ج) در روپوست گیاه (پوستک که نوعی ترکیب لیپیدی است) همانند پوست انسان (سطح پوست را مادهای چرب میپوشاند. این ماده به علت داشتن اسیدهای چرب، خاصیت اسیدی دارد. محیط اسیدی برای زندگی میکروبهای بیماریزا مناسب نیست)، وجود ترکیباتی لیپیدی در سطح خارجی اندام تا حدودی مانع از نفوذ عوامل بیماریزا به جاندار میشود.
د) در سطح پوست ما میکروبهایی زندگی میکنند که با شرایط پوست، از جمله اسیدی بودن، سازش یافتهاند. این میکروبها از تکثیر میکروبهای بیماریزا جلوگیری میکنند، چون در رقابت برای کسب غذا بر آنها پیروز میشوند و نه اینکه مثل مورچهها به عوامل بیماریزا حمله کنند.
۱۲. چند مورد، عبارت زیر را به درستی تکمیل مینماید؟
«در گیاهان، هر نوع ……»
الف) زمینگرایی، با رشد جهتدار نوعی اندام به سمت گرانش زمین همراه است.
ب) پاسخ به تماس، با رشد نابرابر بخشهای مختلف یک اندام صورت میگیرد.
ج) زمینگرایی، پاسخ اندام در حال رویش به نوعی محرک خارجی میباشد.
د) پاسخ به تماس، با تغییر برگشتناپذیر اندازه یاختههای گیاه همراه است.
پاسخ سوال ۱۲
فقط مورد »ج« صحیح است. بررسی موارد:
الف) زمینگرایی به رشد جهتدار اندامهای گیاه (ریشه و ساقه) به سمت یا خلاف جهت گرانش زمین (محرک خارجی) گفته میشود.
ب) در کتاب درسی سه نوع پاسخ به تماس بیان شده است که یکی از آنها مثل ساقه مو با رشد نابرابر سلولهای ساقه همراه است اما مثلا در دست زدن به برگ گیاه حساس تغییر فشار توروژسانس موجب تا خوردن برگ میشود.
ج) چه زمینگرایی مثبت و چه منفی باشد هر کدام نوعی پاسخ به محرک خارجی یا همان گرانش زمین است.
د) تغییر برگشت ناپذیر اندازه سلولها همان رشد است. در مثال پیچش ساقه درخت مو(که نوعی پاسخ به تماس است) رشد اتفاق افتاده اما در دست زدن به برگ گیاه حساس رشد اتفاق نمیافتد.
۱۳. کدام گزینه صحیح است؟
ا) نوعی ماده لیپیدی که توسط سلولهای روپوست ساخته میشود، از ورود عوامل بیماریزا به گیاه بهطور کامل جلوگیری میکند.
۲) سیلیسی شدن دیواره همانند لیگنینی شدن آن توان فیزیکی دیواره را در ممانعت از ورود عوامل بیماریزا افزایش میدهد.
۳) فضای بین یاختههای گیاهی برخلاف منفذ روزنهها مانعی، در برابر ورود عوامل بیماریزا نیست.
۴) بافت چوبپنبه در ساقههای جوان گیاه، مانعی در برابر تبخیر آب محسوب میشود.
پاسخ سوال ۱۳
گزینه «۲» صحیح است.
سیلیسی شدن و چوبی شدن، توان فیزیکی دیواره را در ممانعت از ورود عوامل بیماریزا افزایش میدهد.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه «۱»: پوستک یک ماده لیپیدی است که توسط یاختههای روپوست ساخته میشود و تا حدودی از ورود عوامل بیماریزا به گیاه جلوگیری میکند.
گزینه «۳»: فضای بین یاختههای گیاهی و منفذ روزنه، هر دو راهی برای ورود عوامل بیماریزا به گیاه هستند.
گزینه «۴»: بافت چوبپنبه، در اندامهای مسن گیاه ساخته میشود.
۱۴. کدام گزینه در ارتباط با سازوکارهای دفاعی گیاهان، درست است؟
۱) در بعضی گیاهان، افزایش نوعی هورمون تولید شده در جوانه جانبی که مانع رشد آن میشود، همزمان با به دام افتادن حشرات رخ میدهد. ۲) ترکیب تولید شده در بخش حاوی دو نوع میانبرگ فتوسنتزکننده در درخت آکاسیا، باعث فراری دادن مورچهها میشود.
۳) هر قارچی که توانایی نفوذ به بخشی از یک گیاه از بین یاختههای روپوستی را دارد، باعث ایجاد نوعی بیماری میشود.
۴) سیانید تولید شده در بعضی از گیاهان تاثیری بر فرایندهای زنجیره انتقال الکترون خود یاختههای گیاهی ندارد.
پاسخ سوال ۱۴
گزینه «۱» صحیح است.
هورمون اتیلن در اثر اکسین در جوانههای جانبی تولید شده و مانع رشد این جوانهها میشود. این هورمون از بافتهای آسیبدیده نیز ترشح میشود و بعضی از گیاهان در پاسخ به زخم و آسیب بافتی ترکیباتی ترشح میکنند که در محافظت از آنها نقش دارد و گاهی باعث به دام افتادن حشرات میشود. بررسی سایر گزینهها:
گزینه «۲»: دقت کنید که ترکیاتی که باعث فراری دادن مورچهها میشود در گلهای درخت آکاسیا تولید میشوند نه برگ!
گزینه «۳»: قارچهای بیماریزا و قارچریشهای توانایی نفوذ به بخشهای داخلی گیاه از بین یاختههای روپوستی را دارند. قارچ ریشهای باعث بیماری گیاهان نمیشود.
گزینه »۴«: در بعضی گیاهان ترکیبات سیانیددار تولید میشود که بر فرایندهای تنفس یاختهای و زنجیره انتقال الکترون خود گیاه تاثیری ندارند و در بدن جانوران سیانید از آن جدا میشود. سیانید در گیاه بهصورت ترکیبات سیانیددار فاقد عوارض تولید میشود.
۱۵. در پاسخ به افزایش نسبت اتیلن به اکسین در برگ ……
۱) چوبپنبهای شدن سلولهای برگ افزایش مییابد.
۲) در شاخه در محل اتصال با دمبرگ، لایه جداکننده تشکیل میشود.
۳) سلولهای منطقه لایه محافظ با فعالیت آنزیمهای تجزیهکننده از هم جدا میشوند و به تدریج از بین میروند.
۴) ترکیبات لیپیدی دیواره سلولهایی از شاخه که در محل اتصال به دمبرگ قرار دارند، افزایش میبابد.
پاسخ سوال ۱۵
گزینه «۴» صحیح است.
یکی از تغییرات دیواره سلولها، چوبپنبهای شدن است. چوبپنبه از ترکیبات لیپیدی است.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه «۱»: بعد از ریزش برگ با چوبپنبهای شدن سلولهایی از شاخه که در محل اتصال به دمبرگ قرار دارند، لایه محافظی در برابر محیط بیرون ایجاد میشود. در این گزینه، به اشتباه بیان شده که چوبپنبهای شدن در برگها انجام میشود.
گزینه «۲»: لایه جداکننده در دمبرگ ایجاد میشود، نه در شاخه و در محل اتصال با دمبرگ.
گزینه «۳»: سلولهای لایه جداکننده در اثر فعالیت آنزیمهای تجزیهکننده از هم جدا میشوند، نه لایه محافظ!
دیدگاهتان را بنویسید