از دانه تا درخت
چگونه از دانهای کوچک، گیاهی چندین برابر بزرگتر یا درختی با چندین متر طول ایجاد میشود؟ چه چیزی سبب میشود که گیاهان، شاخه و برگ جدید تولید کنند؟ یا چرا از شاخه یا ساقه جدا شده، گیاه کاملی ایجاد میشود؟
تا به اینجا دانستید که پیکر گیاه آوندی از سه سامانه بافتی ساخته میشود. اما منشا این سامانههای بافتی چیست؟ برای پاسخ به این پرسش باید به نوک ساقه و ریشه توجه کنیم.
در نوک ساقه و ریشه، یاختههای مریستمی وجود دارند که دائماً تقسیم میشوند و یاختههای موردنیاز برای ساختن سامانههای بافتی را تولید میکنند. این یاختهها به طور فشرده قرار میگیرند و هسته درشت آنها که در مرکز قرار دارد، بیشترِ حجمِ یاخته را به خود اختصاص میدهد. در ادامه، انواع مریستم را بررسی میکنیم.
سلولهای مریستمی فقط در بخشهای خاصی از گیاه حضور دارند.

مریستم نخستین ریشه
این مریستم نزدیک به انتهای ریشه قرار دارد و با بخش انگشتانه مانندی به نام کلاهک پوشیده میشود. کلاهک ترکیب پلیساکاریدی ترشح میکند که سبب لزج شدن سطح آن و درنتیجه نفوذ آسان ریشه به خاک میشود. یاختههای سطح بیرونی کلاهک به طور مداوم میریزند و با یاختههای جدید، جانشین میشوند. کلاهک این مریستم را در برابر آسیبهای محیطی، حفظ میکند.
تارهای کشنده در سطحی بالاتر از کلاهک ایجاد میشوند.

بررسی کنید:
آیا میتوان گفت مریستم نوک ریشه میتواند هر سه نوع سامانه بافتی را ایجاد کند؟
پاسخ
مریستم ریشه میتواند هر سه نوع سامانه بافتی را ایجاد کند. اما دقت کنید این مریستم نزدیک به نوک ریشه قرار دارد نه در نوک ریشه.
مریستم نخستین ساقه
این مریستم عمدتاً در جوانهها قرار دارد. جوانهها مجموعهای از یاختههای مریستمی و برگهای بسیار جواناند . رشد جوانهها علاوه بر افزایش طول ساقه، به ایجاد شاخهها و برگهای جدیدی نیز میانجامد. جوانهها را براساس محلی که قرار دارند در دو گروه جوانه راسی(انتهایی) و جوانه جانبی قرار میدهند.
مریستم نخستین علاوه بر جوانهها، در فاصله بین دو گره در ساقه یا شاخه نیز وجود دارد. گره، محلی است که برگ به ساقه یا شاخه متصل است.
نتیجه فعّالیت مریستم نخستین، افزایش طول و تا حدودی عرضِ ساقه، شاخه و ریشه و نیز تشکیل برگ و انشعابهای جدید ساقه و ریشه است. چون با فعّالیت این مریستم ساختار نخستین گیاه شکل میگیرد، به آن، مریستم نخستین میگویند.
همهی مریستمهای نخستین ساقه توسط برگهای جوان محافظت نمیشوند.

با توجه به جوانه جانبی و جوانه انتهایی:
الف. کدام جوانه توسط برگهای بزرگتری محافظت میشود؟
پاسخ
جوانه جانبی نسبت به جوانه انتهایی توسط برگهای بزرگتری احاطه میشود.
ب. کدام جوانه سلولهای بیشتری دارد؟
پاسخ
جوانه انتهایی
پ. در مشاهده با میکروسکوپ نوری کدام جوانه به رنگ تیره دیده میشود؟
پاسخ
هر دو جوانه به رنگ تیره دیده میشوند
ساختار نخستین ساقه و ریشه


مقایسه ریشه گیاه تکلپه و دولپه
| ریشه گیاه تکلپه | ریشه گیاه دو لپه | |
| دسته آوندی | دارد | دارد |
| استوانه آوندی | دارد | دارد |
| قطر استوانه آوندی | بیشتر | کمتر |
| شکل ریشه | افشان | مستقیم |
| بافت مغز | دارد | ندارد |
| حجم پوست | کم | زیاد |
| پوستک | ندارد | ندارد |
| عدسک | ندارد | دارد(مسن) |


مقایسه ساقه تکلپه و دولپه
.
| ساقه گیاه تکلپه | ساقه گیاه دولپه | |
| تعداد دسته آوندی | بیشتر | کمتر |
| استوانه آوندی | ندارد | دارد |
| قطر استوانه آوندی | – | زیاد |
| آرایش آوندها | پراکنده | روی یک دایره |
| بافت مغز | ندارد | دارد |
| پوست | خیلی نازک | دارد |
| پوستک | دارد | دارد(جوان) |
| عدسک | ندارد | دارد(مسن) |
با توجه به ریشه و ساقهی تکلپهایها و دو لپهایها:
سلولهای پوست ریشه در کدام گیاهان بزرگتر هستند؟
پاسخ
با توجه به تصویر سلولهای پوست ریشه در دولپهایها بزرگتر هستند.
ضخامت روپوست در ریشه تکلپهایها بیشتری است یا دولپهایها؟
پاسخ
با توجه به تصویر ضخامت روپوست در تکلپهایها بیشتر است.
حداقل فاصله بین دستههای آوندی در ساقه دولپهایها کمتر است یا تکلپهایها؟
پاسخ
حداقل فاصله بین دستههای آوندی در ساقه تکلپهایها کمتر است.
اندازه دستجات آوندی در ساقه تکلپهایها بزرگتر است یا دولپهایها؟
پاسخ
این اندازه در ساقه دولپهایها بزرگتر است.
مریستمهایی که بعدا عمل میکنند
تشکیل ساقهها و ریشههایی با قطر بسیار در نهاندانگان دولپهای نمیتواند حاصل فعّالیت مریستم نخستین در این گیاهان باشد. بنابراین باید مریستمهای دیگری باشند تا بتوانند با تولید مداوم یاختهها، بافتهای لازم برای این افزایش قطر را فراهم کنند. به این مریستمها که در افزایش ضخامت نقش دارند، مریستم پسین میگویند. دو نوع مریستم پسین در گیاهان دو لپه ای وجود دارد.
۱-دقت کنید مریستمهای نخستین نیز نقش کمی در افزایش قطر دارند.
۲-در گیاهان تکلپه فقط مریستمهای نخستین در رشد عرضی نقش دارند.
کامبیوم چوب آبکش
این مریستم همانطورکه از نامش پیداست، منشا بافتهای آوندی چوب و آبکش است. این مریستم بین آوندهای آبکش و چوب نخستین تشکیل میشود و آوندهای چوبِ پسین را به سمت داخل و آوندهای آبکشِ پسین را به سمت بیرون تولید میکند. مقدار بافت آوند چوبیای که این مریستم میسازد، به مراتب بیشتر از بافت آوند آبکشی است.

۱-کامبیوم آوندساز در ریشه شکلی تقریبا ستارهای دارد.
۲-کامبیوم آوندساز در ریشه در نزدیک آوندهای آبکش فرورفته و در نزدیک آوندهای چوبی برآمده است.
۳-در ریشه آوندهای چوب و آبکش دقیقا مقابل یکدیگر نیستند.
کامبیوم چوبپنبهساز
این مریستم در سامانه بافت زمینهای ساقه و ریشه تشکیل میشود، به سمت درون، یاختههای پارانشیمی و به سمت بیرون، یاختههایی را میسازد که دیواره آنها به تدریج چوبپنبهای میشود و در نتیجه، بافتی به نام بافت چوبپنبه را تشکیل میدهند. چوبپنبه از ترکیبات لیپیدی و نسبت به آب نفوذناپذیر است. بافت چوبپنبه بافت مردهای است.
کامبیوم چوبپنبهساز و یاختههای حاصل از آن در مجموع پیراپوست(پریدرم) را تشکیل میدهند. پیراپوست در اندامهای مسن، جانشین روپوست میشود. پیراپوست به علت داشتن یاختههای چوبپنبهای شده، نسبت به گازها نیز نفوذناپذیر است، در حالیکه بافتهای زیر آن زندهاند و برای زنده ماندن به اکسیژن نیاز دارند؛ به همین علت در پیراپوست مناطقی به نام عدسک ایجاد میشود. در این مناطق یاختهها از هم فاصله دارند و امکان تبادل گازها را فراهم میکنند.

آنچه به عنوان پوست درخت میشنـاسیم، مجـموعـهای از لایههای بافتی است که از آوند آبکش پسین شروع میشود و تا سطح اندام ادامه دارد. با کندن پوست درخت، کامبیوم آوندساز در برابر آسیبهای محیطی قرار میگیرد.

۱-هم در پوست و هم در زیر پوست میتوان کامبیوم را دید.
۲-کامبیوم آوندساز در دو سمت خود با سلولهای بدون هسته مجاورت دارد.
۳-بعد از فعالیت کامبیوم آوندساز چیزی به نام دستجات آوندی وجود ندارد.
بسیار مهم: مسئله فاصله
در مبحث مریستمهای پسین مسائلی وجود دارد برای مقایسه فاصله لایهها. به شکل شماتیک که مربوط به یک درخت پنج ساله است توجه کنید.

از کامبیوم آوندساز شروع میکنیم.
کامبیوم آوندساز آوندهای چوبی را به سمت داخل و آوندهای آبکشها به سمت خارج میسازند. اعداد نشان دهنده سال ساخت است. مثلا عدد یک نشان دهنده آوند چوب و آبکشیست که در سال اول ساخته شده و عدد ۵ نشان دهنده آوند چوب و آبکشیست که در سال پنجم ساخته شده است.
همانطور که میبینید آوند چوب و آبکشهای قدیمی به تدریج از کامبیوم آوندساز فاصله میگیرند و جدیدترین آوندهای ساخته شده همواره در کنار کامبیوم قرار دارد.
حالا یک سوال: فاصله بین چوب سال اول و پنجم بیشتر است یا آوندهای آبکش سال اول و پنجم؟
به دلیل اینکه آوندهای چوب ضخیمتر هستند فاصله بین آوندهای چوبی نیز بیشتر است.
حالا به سراغ کامبیوم چوبپنبه ساز میرویم.
این کامبیوم به سمت داخل سلولهای پارانشیم و به سمت خارج سلولهایی میسازند که بعدا چوبپنبهای میشود. با توجه به این موضوع سلولهای پارانشیم در کنار آوندهای آبکش قرار میگیرند.
حالا سوالی دیگر: در درخت بالا، فاصله بین سلولهای پارانشیم و آوند آبکش سال اول بیشتر است، یا فاصله بین آبکش سال پنجم و کامبیوم آوندساز؟
پاسخ این است که فاصله برابر است. سلولهای پارانشیم در کنار آوند آبکش سال پنجم قرار دارد و آبکش سال پنجم نیز در کنار کامبیوم.
یکی از سوالات خودآزمایی مربوط به این مسئله است. خودتان آن را حل کنید و سپس پاسخنامه را چک کنید.
مقایسه انواع کامبیوم
.
| کامبیوم آوندساز | کامبیوم چوبپنبهساز | |
| در چه گیاهانی وجود دارند؟ | دو لپهای چوبی | |
| چه سلولهای تولید میکنند؟ | آوند چوبی(به داخل)-آوندی آبکش(به خارج) | پارانشیم(به داخل)-سلولهای که چوبپنبهای میشوند(به خارج) |
| ایجاد سلولهایی با دیواره لیگنینی | دارد | ندارد |
| ایجاد سلولهای زنده بدون هسته | دارد | ندارد |
| سلولهای تولیدی آن جز پوست درخت است؟ | فقط آوند آبکش | همه سلولهای تولیدی |
| محل قرارگیری | بین آوند چوب و آبکش نخستین | در سامانه زمینهای |
| بخش اعظم سلولهای تولیدی | آوند چوب | پارانشیم |
| در پوست درخت قرار دارد | ندارد | دارد |
سازش با محیط
مساحت پهناوری از سرزمین ایران را مناطق خشک و کم آب تشکیل میدهند؛ اما در این مناطق انواعی از گیاهان زندگی میکنند. برای اینکه بدانیم این گیاهان چه ویژگیهای ساختاری متناسب با محیط دارند، ابتدا باید به این موضوع توجه کنیم که این گیاهان با چه مشکلاتی مواجهاند.
همانطور که از نام این مناطق پیداست، آب در این مناطق کم، و به همین علت پوشش گیاهی اندک است. تابش شدید نور خورشید و دمای بالا، به ویژه در روز، از ویژگیهای دیگر این مناطق است. در نتیجه، گیاهانی میتوانند در چنین مناطقی زندگی کنند که توانایی بالایی در جذب آب و نیز سازوکارهایی برای کاهش تبخیر آن داشته باشند.
روزنههایی در غار
خرزهره گیاهی است که به طور خودرو در چنین مناطقی رشد میکند. پوستک در برگهای این گیاه ضخیم است و روزنههای آن در فرورفتگیهای غارمانندی قرار میگیرند.
در این فرورفتگیها تعداد فراوانی کرک وجود دارد. این کرکها با به دام انداختن رطوبت هوا، اتمسفر مرطوبی در اطراف روزنهها ایجاد میکنند و مانع خروج بیش از حد آب از برگ میشوند.

۱-روپوست بالایی همانند روپوست پایینی بیش از یک لایه سلول دارد.
بعضی گیاهان در این مناطق ترکیبهای پلی ساکاریدی در واکوئولهای خود دارند. این ترکیبات مقدار فراوانی آب جذب میکنند و سبب میشوند تا آب فراوانی در واکوئولها ذخیره شود. گیاه در دورههای کم آبی از این آب استفاده میکند.
شما چه ویژگیهای دیگری میشناسید که به حفظ زندگی گیاهان در چنین محیطهایی کمک میکند؟
با توجه به اینکه کشور ما با مشکل کم آبی مواجه است، شناخت ساختار گیاهان، نقش مهمی در انتخاب گونههای گیاهی مناسب برای کشاورزی و توسعه فضای سبز دارد.
زندگی در آب
بعضی گیاهان در آب و یا جاهایی زندگی میکنند که زمانهایی از سال با آب پوشیده میشوند. این گیاهان با مشکل کمبود اکسیژن مواجهاند، به همین علت برای زیستن در چنین محیطهایی سازشهایی دارند. تشکیل فضاهای وسیع در بافت پارانشیم ریشه، ساقه و برگ از سازشهای چنین گیاهانی است.
جنگلهای حرّا در سواحل استانهای هرمزگان و سیستان و بلوچستان از بوم سازگانهای ارزشمند ایراناند. ریشههای درختان حرّا در آب و گِل قرار دارند. درختان حرّا برای مقابله با کمبود اکسیژن، ریشههایی دارند که از سطح آب بیرون آمدهاند. این ریشهها با جذب اکسیژن، مانع از مرگ ریشهها به علت کمبود اکسیژن میشوند. به همین علت به این ریشهها، شُش ریشه میگویند.

خودآزمایی
به سوالات زیر به صورت بله و خیر پاسخ دهید و سپس پاسخنامه را بررسی کنید.
سوالات
۱. در بخش مرکزی گیاه گوجه فرنگی برخلاف ذرت(نوعی گیاه تک لپه) سلولهای سامانه بافت زمینهای قابل مشاهده است.
پاسخ سوال ۱
نادرست. هم در مرکز ساقه هر دو گیاه سلولهای بافت زمینهای دیده میشود.
۲. در گیاه ذرت(نوعی گیاه تک لپه) ساقه برخلاف ریشه پوست بسیار نازکی دارد.
پاسخ سوال ۲
درست. با توجه به کنکور سراسری پوست ساقه گیاهان دو لپه بسیار نازک است. همچنین ریشه گیاه ذرت پوستی ضخیمتر از ساقه دارد.
۳. گیاه گوجه فرنگی برخلاف گیاه ذرت توانایی انتقال نوعی شیره گیاهی را در بخش مرکزی ریشه به سمت اندامهای هوایی دارد.
پاسخ سوال ۳
درست. در ریشه دو لپهایها برخلاف تک لپهایها آوند چوبی در مرکز ریشه قرار دارد.
۴. فقط بعضی از سلولهای مریستمی در عرض تنه یک درخت مسن قادر به ایجاد سلولهایی با دیواره لیگنینی میباشند.
پاسخ سوال ۴
درست. سلولهای مریستمی عرض تنه درخت مسن کامبیوم آوندساز و چوبپنبهساز هستند. دقت کنید فقط کامبیوم آوندساز میتواند سلولهایی را بسازد که دیوار آنها بعدا لیگنینی میشود. دیواره سلولهایی که کامبیوم چوبپنبهساز میسازد چوبپنبهای میشود نه لیگنینی.
۵. همه سلولهای مریستمی در عرض تنه یک درخت مسن در یک سمت خود با سلولهای دارای سیتوپلاسم مجاورت دارند.
پاسخ سوال ۵
درست. کامبیوم آوندساز در یک سمت با آوندهای آبکش در تماس است که زنده است و سیتوپلاسم دارد. کامبیوم چوبپنبهساز نیز از یک سمت با سلولهای پارانشیمی در تماس است که آنها هم زنده هستند و سیتوپلاسم دارند.
۶. فقط بعضی از سلولهای مریستمی در عرض تنه یک درخت مسن در بافت زمینهای ساقه و ریشه تشکیل میشود.
پاسخ سوال ۶
درست. فقط سلولهای چوبپنبهساز در بافت زمینهای تشکیل میشود.
۷. همه سلولهای مریستمی در عرض تنه یک درخت مسن سلولهای اصلی موثر در جریان تودهای را میسازند(+فصل۷).
پاسخ سوال ۷
نادرست. آوندهای چوبی مسئول اصلی جریان تودهای هستند. این سلولهای توسط کامبیوم آوندساز تشکیل میشود.
۸. در یک گیاه دو لپه و چوبی کدام ویژگی زیر در همه مریستمها با توانایی تولید سلولهای پارانشیمی درست و کدام نادرست است؟
الف. در تولید سلولهایی کوتاه با بخشهای منشعب فاقد نقش است.
ب. هستهای بزرگ در بخش مرکزی سلولهای خود دارد.
پ. در تولید سلولهای موثر در جابهجایی شیرههای گیاهی فاقد نقش است.
ت. سلولهایی تولید میکنند که پروتوپلاست خود را از دست میدهند.
پاسخ سوال ۸
منظور سوال مریستمهای نخستین، کامبیوم چوبپنبهساز و کامبیوم آوندساز است.
الف: نادرست. منظور اسکلروئید است. این سلولها توسط مریستمهای نخستین تولید میشوند.
ب: درست. همه مریستمها هستهای بزرگ در وسط سلول دارند.
پ: نادرست. مثلا مریستمهای نخستین توانایی تولید انواع آوندها را دارند.
ت: درست. همه انواع مریستمها سلولهایی تولید میکنند که بعدا چوبی میشوند.
یک نکته بعد از حل سوال: ممکن است برخی طراحها برای کامبیوم آوندساز تولید سلولهای پارانشیمی را در نظر نگیرند. البته در این سوال کامبیوم آوندساز تاثیری ندارد. موارد نادرست توسط بقیه کاندیدها رد میشوند و موارد صحیح هم در همه مشترک است.
۹. در برگ گیاه خرزهره سلولهایی به هم فشرده بلافاصله در سطح بالایی روزنه روپوست زیرین دارد.
پاسخ سوال ۹
نادرست. به شکل ۲۴ صفحه ۹۴ توجه کنید. در روپوست زیرین برگ یک روزنه وجود دارد و بالا آن سلولها متراکم و یا به هم فشرده نیتسند.
۱۰. با توجه به یک گیاه پنج ساله چوبی گزینه درست را انتخاب کنید(در یکی از موارد فاصلهها برابر است).
الف: فاصله بین آوند آبکش سال اول و سلولهای پارانشیمی پیراپوست، از فاصله بین آوند آبکش سال پنجم و کامبیوم آوندساز (کمتر-بیشتر) است.
ب: فاصله بین کامبیوم آوندساز و بافت چوبپنبه، از فاصله بین کامبیوم آوندساز و سلولهای پارانشیمی پیراپوست (کمتر-بیشتر) است.
پ: فاصله بین آوند آبکش سال پنجم و آوند چوب سال اول، از فاصله بین کامبیوم آوندساز و سلولهای پارانشیمی پیراپوست (کمتر-بیشتر) است.
ت: فاصله بین کامبیوم آوندساز و آوند چوب سال پنجم، از فاصله بین کامبیوم چوبپنبهساز و آوند آبکش سال اول (کمتر-بیشتر) است.
پاسخ سوال ۱۰
الف: برابر
ب: بیشتر
پ: بیشتر
ت: کمتر
۱۱. در برگ گیاه خرزهره، چند لایه سلول با ظاهر متفاوت در سطح زیرین روپوست بالایی دیده میشوند.
پاسخ سوال ۱۱
درست. با توجه به ۲۴ صفحه ۹۴ صحیح است.
۱۲. سلولهای سطحی کلاهک در ریشه گوجه فرنگی، اندازه بزرگتری داشته و فاقد هسته هستند.
پاسخ سوال ۱۲
نادرست. اگر به شکل کلاهک نگاه کنید سلولهای سطحی اندازه بزرگتری دارند اما دارای هسته هستند نه فاقد هسته.
۱۳. برگهای جوان در یک گیاه گوجه فرنگی، فقط از برخی از مریستمهای جوان محافظت میکنند.
پاسخ سوال ۱۳
درست. مریستمهای جوان عمدتاً در جوانهها قرار دارد. جوانهها مجموعهای از یاختههای مریستمی و برگهای بسیار جواناند، اما دقت کنید مریستم نخستین علاوه بر جوانهها در فاصله بین دو گره در ساقه یا شاخه نیز وجود دارد.
۱۴. کلاهک در ریشه یک گیاه دو لپه، فاقد سلولهای هدایتکننده شیره خام و پرورده است.
پاسخ سوال ۱۴
درست. کلاهک آوند ندارد.
۱۵. سامانه بافتی که سراسر اندامهای هوایی گیاهی علفی را میپوشاند و آن را در برابر عوامل بیماریزا و تخریبگر حفظ میکند در برخی گیاهان میتواند از چندین لایه تشکیل شده باشد.
پاسخ سوال ۱۵
درست. سامانه بافت پوششی در گیاهان علفی روپوست است. روپوست معمولا از یک لایه تشکیل شده است ولی میتواند از چند لایه هم تشکیل شده باشد.
۱۶. در یک دسته آوندی در گیاهان نهاندانه آوندهای چوبی بلند برخلاف آوندهای چوبی کوتاه در تماس با سلولهای مرده و فاقد توانایی انتقال مواد قرار دارند.
پاسخ سوال ۱۶
نادرست. در یک دسته آوندی هم تراکئیدها(آوندهای چوبی بلند) و هم عناصر آوندی(آوندهای چوبی کوتاه) در تماس با فیبرها(سلولهای مرده و فاقد توانایی انتقال مواد) قرار دارند.
۱۷. در یک دسته آوندی در گیاه گوجه، آوندهای چوبی بلند همانند آوندهای چوبی کوتاه حفره مرکزی بزرگتری نسبت به آوندهای زنده دارند.
پاسخ سوال ۱۷
درست. حفره مرکزی آوندهای چوبی از آوندهای آبکش(آوندهای زنده) بزرگتر است.
۱۸-۱. با توجه به گیاهان مطرح شده در کتاب درسی، به منظور سازگاری نوعی گیاه که با کمبود اکسیژن در دسترس ریشه مواجه است ساختارهایی برای جذب اکسیژن، از اندام هوایی گیاه خارج میگردند.
پاسخ سوال ۱-۱۸
نادرست. ریشههای درخت حرا در آب و گل واقع است، به همین دلیل برای مقابله با کمبود اکسیژن ریشههایی دارند (نه اندام هوایی) که از سطح آب بیرون آمده است.
۱۸-۲. با توجه به گیاهان مطرح شده در کتاب درسی، به منظور سازگاری نوعی گیاه که با تابش شدید نور خورشید مواجه است ترکیباتی از جنس کربوهیدرات فشار اسمزی درون واکوئولهای گیاه را افزایش میدهد.
پاسخ ۲-۱۸
درست. بعضی گیاهان ساکن در مناطق خشک و کم آب یا در معرض تابش شدید نور خورشید، ترکیبهای پلیساکاریدی در واکوئولهای خود دارند که با افزایش فشار اسمزی درون واکوئولها آب زیادی را جذب میکنند.
۱۹. کدام مورد عبارت زیر را به درستی و کدام مورد به نادرستی تکمیل میکند؟
«در ساختار گیاهان، نوعی کامبیوم که به سمت …… یاختههایی را تولید میکند که ……»
الف) بیرون – زنده میمانند، با تولید یاختههای گیاهی در افزایش قطر ساقه گیاهان تکلپه نقش دارد.
ب) درون – میمیرند، ممکن نیست در تشکیل پوست درخت نقش داشته باشد.
ج) بیرون – میمیرند، یاختههایی تولید میکند که به دلیل وجود ترکیبات لیگنینی در دیواره خود نسبت به آب نفوذناپذیرند.
د) درون – زنده میمانند، یاختههایی تولید میکند که در ایجاد ساختارهای موثر در تبادل گازهای گیاه نقش دارد.
پاسخ سوال ۱۹
تنها مورد (د) عبارت را به درستی تکمیل میکند.
بررسی همه موارد:
الف) کامبیوم آوندساز به سمت بیرون یاختههای زنده آوند آبکش را تولید میکند اما این کامبیوم باعث افزایش قطر ساقه گیاهان دولپه میشود نه تکلپه.
ب) کامبیوم آوندساز به سمت درون یاختههای آوند چوب را میسازد که در نهایت میمیرند و با ساخت یاختههای آوند آبکش در تشکیل پوست درخت نقش دارد.
ج) کامبیوم چوبپنبهساز به سمت بیرون یاختههای چوبپنبه را میسازد که به تدریچ میمیرند. این یاختهها به دلیل رسوب چوبپنبه (نه لیگنین) در دیواره خود نسبت به آب نفوذ ناپذیرند.
د) کامبیوم چوبپنبهساز به سمت درون یاختههای زنده پارانشیم را میسازد و عدسکهای حاصل از فاصله گرفتن یاختههای چوبپنبهای تولید شده توسط این کامبیوم در تبادل گازهای مورد نیاز گیاه موثر است.
۲۰-۱. در نوعی گیاه نهاندانه که رگبرگهای موازی در برگ وجود دارد، به طور حتم تراکم دستهجات آوندی در بخش بیرونی ساقه نسبت به بخش درونی آن بیشتر است.
پاسخ سوال ۱-۲۰
درست. بخش اول گزینه در مورد گیاه تکلپه ست چون رگبرگهای موازی دارد. با توجه به شکل کتاب دستهجات آوندی در بخش بیرونی ساقه تکلپه در تعداد زیادی با تراکم بالا کنار هم قرار گرفتهاند.
۲۰-۲. در نوعی گیاه نهاندانه که پوست ضخیمتری در منطقه ریشه وجود دارد، به طور حتم مریستم نخستین با فعالیت خود در ایجاد قطر بسیار زیاد ریشه و ساقه موثر است.
پاسخ سوال ۲-۲۰
نادرست. پوست ضخیم در منطقه ریشه ویژگی گیاه دولپهست اما دقت کنید فعالیت مریستم پسین باعث قطر زیاد ریشه و ساقه میشود.
۲۰-۳. در نوعی گیاه نهاندانه که ریشههای فرعی فراوان در ساختار آن وجود دارد، به طور حتم دستهجات آوندی مرکز ساقه قطر کمتری نسبت به دستهجات آوندی خارجیتر دارند.
پاسخ سوال ۳-۲۰
نادرست. ریشههای فرعی فراوان مربوط به گیاه تکلپه است. دستهجات آوندی در مرکز ساقه گیاه تکلپه قطر بیشتری دارند.
۲۰-۴. در نوعی گیاه نهاندانه که دستههای آوند چوب و آبکش روی دوایر تقریبا هم مرکز وجود دارد، به طور حتم آوندهای موثر در صعود شیره خام به صورت قطور در مرکز ریشه قابل مشاهدهاند.
پاسخ سوال ۴-۲۰
نادرست. ویژگی ساقه تکلپه در بخش اول گزینه ذکر شده است اما وجود آوندهای چوبی با قطر زیاد که مسئول صعود شیره خام هستند در قسمت مرکزی ریشه ویژگی گیاهان دولپهست که دستهجات آوندی چوبی آنها به صورت ستارهای شکل در مرکز ریشه قرار دارند.
۲۱-۱. با توجه به مطالب کتاب درسی، کدام گزینه عبارت زیر را در ارتباط با گیاهان نهاندانه علفی به درستی تکمیل میکند؟
«در ارتباط با گیاهانی که برگهای آن …… رگبرگهای منشعب میباشند، میتوان گفت که ……»
۱) دارای – نوعی سامانه بافتی که کمترین ضخامت ریشه را تشکیل میدهد، در ریشه یاختههایی با توانایی ترشح نوعی ترکیب لیپیدی دارد.
۲) دارای -آوندهای موجود در داخلیترین بخش هر دسته آوندی ساقه، از یاختههای دوکی شکل و دارای لیگنین فراوان در دیواره خود تشکیل شدهاند.
پاسخ سوال ۱-۲۱
گزینه «۱»: نادرست – در ریشه گیاهان دولپه، سامانه بافت پوششی کمترین ضخامت را دارد. یاختههای این سامانه در ریشه این گیاهان، پوستک (نوعی ترکیب لیپیدی) ترشح نمیکنند.
گزینه «۲»: درست – برگ گیاهان دولپه برخلاف تکلپهایها، رگبرگهای منشعب دارد. با توجه به شکل، تراکئیدها در مرکز هر دسته آوندی قرار دارند. تراکئیدها از یاختههای دوکیشکل تشکیل شدهاند و مقدار زیادی لیگنین در دیواره خود دارند.
۲۱-۲. با توجه به مطالب کتاب درسی، درست یا غلط بودن جملههای زیر را بررسی کنید.
۱)در ارتباط با گیاهانی که برگهای آن فاقد رگبرگهای منشعب میباشند، میتوان گفت که نوعی از آنها به کمک پوستک ضخیم و روزنههای قرار گرفته در فرورفتگی غار مانند، مانع خروج بیش از حد آب از برگ میشود.
۲) در ارتباط با گیاهانی که برگهای آن فاقد رگبرگهای منشعب میباشند، میتوان گفت که یاختههای قطورترین آوندهای موجود در بخش مرکزی ریشه، ساختاری با چهار لایه فسفولیپیدی و حاوی اسید نوکلئیک دو رشتهای را ندارند.
پاسخ سوال ۲-۲۱
گزینه «۳». پوستک ضخیم و فرورفتگی غار مانند مربوط به خرزهره میباشد که نوعی گیاه دولپه است نه تکلپه.
گزینه «۴». در ریشه گیاهان تکلپهای، آوندهای چوبی قطورترین آوند محسوب میشوند. این آوندها در مرکز ریشه دیده نمیشوند.
۲۲. در گیاهانی که دستهجات آوندی فراوان در زیر روپوست ساقه خود دارند، کامبیوم چوبپنبه ساز تشکیل نمیشود.
پاسخ سوال ۲۲
درست. در ساقه گیاهان تکلپه دستجات آوندی فراوان در زیر روپوست دیده میشود. مریستمهای پسین یا کامبیومها مخصوص گیاهان دولپه بوده و در گیاهان تکلپه تشکیل نمیشوند.
۲۳- یاختههای داخلیترین لایه کلاهک نسبت به یاختههای مریستم، سیتوپلاسم بیشتری دارند.
پاسخ سوال ۲۳
درست – با توجه به شکل ۱۷ صفحه ۹۰ کتاب درسی، داخلیترین یاختههای کلاهک دارای هسته بوده و سیتوپلاسم بیشتری نسبت به یاختههای مریستم دارند.
۲۴-۱. مطابق کتاب درسی در مقطع عرضی ساقه درختی سه ساله، آوند آبکش سال اول بین آوند آبکش سال دوم و کامبیوم چوب آبکش، و در تماس با آنها قرار میگیرد.
پاسخ سوال ۱-۲۴
نادرست – آوند آبکش سال اول بین آبکش نخستین و آوند آبکش سال دوم قرار میگیرد.
۲۴-۲. مطابق کتاب درسی در مقطع عرضی ساقه درختی سه ساله، آوند چوب سال سوم بین آوند چوب سال دوم و کامبیوم چوب آبکش و در تماس با آنها قرار میگیرد.
پاسخ سوال ۲-۲۴
درست – کامبیوم چوب آبکش، آوند چوب را به سمت داخل و آوند آبکش را به سمت خارج میسازد. در نتیجه لایه جدید نزدیکتر به کامبیوم آوندساز قرار میگیرد و در گیاه سه ساله چوب سال سوم بین کامبیوم چوب-آبکش و چوب سال دوم قرار میگیرد.
۲۴-۳. مطابق کتاب درسی در مقطع عرضی ساقه درختی سه ساله، بافت چوبپنبه بین کامبیوم چوبپنبهساز و روپوست و در تماس با آنها قرار میگیرد.
پاسخ سوال ۳-۲۴
نادرست. دقت کنید پس از ایجاد چوبپنبه، روپوست ساقه از بین میرود.
۲۴-۴. مطابق کتاب درسی در مقطع عرضی ساقه درختی سه ساله، آوند چوب سال اول بین مرکز ساقه و آوند آبکش سال اول و در تماس با آنها قرار میگیرد.
پاسخ سوال ۴-۲۴
نادرست – آوند چوب سال اول و آوند آبکش سال در تماس با هم قرار ندارند.
۲۵. کدام عبارت درباره گیاهی صحیح است که به منظور سازش با محیط، فاصله روپوست زیرین و بالایی در برخی نواحی برگ آن کاهش یافته است؟
۱) دارای حفرات بزرگ هوا در سامانه بافت زمینهای میباشد.
۲) یاختههایی که معمولا زیر روپوست آن قرار میگیرند، شکل مشابهی با یاختههای کوتاه اسکلرانشیمی دارند.
۳) برخلاف گیاه گوجه فرنگی، دارای پوست در برش عرضی ریشه میباشد.
۴) ضخامت پوستک در روپوست رویی و زیرین برگ آن با یکدیگر متفاوت است.
پاسخ سوال ۲۵
گزینه ۴ صحیح است.
صورت سوال در رابطه با گیاه خرزهره میباشد. این گیاه به منظور سازش با محیط دارای فرورفتگیهای غار مانندی در سطح زیرین برگ است که باعث کاهش فاصله روپوست بالایی و زیرین در برخی نواحی برگ شده است. همچنین با توجه به شکل گل این گیاه، خرزهره گیاهی دولپهای به حساب میآید.
بررسی گزینهها:
گزینه «۱»: این عبارت درباره گیاهان آبزی که دارای پارانشیم هوادار هستند، صحیح است.
گزینه «۲»: یاختههای کلانشیمی، معمولا در زیر روپوست قرار میگیرند و اسکلرئیدها، یاختههای کوتاه اسکلرانشیمی هستند این دو به یکدیگر شباهت ندارند.
گزینه «۳»: هر دو گیاه خرزهره و گوجه فرنگی دولپه بوده و واجد پوست در برش عرضی ریشه هستند.
گزینه «۴»: با توجه به شکل کتاب، پوستک خرزهره در روپوست رویی از روپوست زیرین ضخیمتر است.
۲۶-۱. کامبیوم چوب آبکش در ساقه دولپهایها برخلاف ریشه آنها به صورت یک دایره دیده میشود.
پاسخ سوال ۱-۲۶
درست – کامبیوم آوندساز در ساقه این گیاهان به صورت دایرهای و در ریشه آنها به شکل ستارهای دیده میشود.
۲۶-۲. در درخت انجیر معابد سومین لایه پیراپوست از خارج میتواند یاختههایی با مولکولهای لیپیدی رسوب کرده در دیواره یاختهای داشته باشد.
پاسخ سوال ۲-۲۶
نادرست – پیراپوست از خارج به داخل شامل یاختههای چوبپنبه، کامبیوم چوبپنبهساز و بافت پارانشیم است. پوست درخت علاوه بر این لایهها دارای لایه آبکش پسین نیز هست.
سومین لایه پیراپوست از خارج، لایه پارانشیم است. چوبپنبه دارای یاختههایی است که ترکیبات لیپیدی در دیواره یاختهای آنها رسوب کرده است نه پارانشیم.
۲۶-۳. در درخت انجیر معابد اولین لایه پوست درخت از داخل میتواند یاختههایی با شکل دوکی و توانایی بالا در تولید انرژی داشته باشد.
پاسخ سوال ۳-۲۶
درست – پیراپوست از خارج به داخل شامل یاختههای چوبپنبه، کامبیوم چوبپنبهساز و بافت پارانشیم است. پوست درخت علاوه بر این لایهها دارای لایه آبکش پسین نیز هست.
اولین لایه پوست درخت از داخل، آبکش پسین است. در این بافت یاختههای آوند آبکش و یاختههای همراه حضور دارند. منظور یاختههای همراه است که دوکیشکل بوده و انرژی زیادی تولید میکنند.
۲۶-۴. در درخت انجیر معابد اولین لایه پیراپوست از خارج میتواند یاختههایی با توانایی تولید هر سه نوع سامانه بافتی داشته باشد.
پاسخ سوال ۴-۲۶
نادرست – پیراپوست از خارج به داخل شامل یاختههای چوبپنبه، کامبیوم چوبپنبهساز و بافت پارانشیم است. پوست درخت علاوه بر این لایهها دارای لایه آبکش پسین نیز هست.
اولین لایه پیراپوست از خارج، لایه چوبپنبه است. بافت چوبپنبه از یاختههای مرده تشکیل شده است. در درختان، یاختههای مریستمی توانایی تولید هر سه نوع سامان بافتی را دارند.
۲۶-۵. در درخت انجیر معابد دومین لایه پوست درخت از داخل میتواند یاختههایی با سیتوپلاسم فاقد هسته داشته باشد.
پاسخ سوال ۵-۲۶
نادرست – پیراپوست از خارج به داخل شامل یاختههای چوبپنبه، کامبیوم چوبپنبهساز و بافت پارانشیم است. پوست درخت علاوه بر این لایهها دارای لایه آبکش پسین نیز هست.
دومین لایه پوست درخت از داخل، لایه پارانشیم است که هستهدار است.
۴۱- در خصوص مقایسه مریستمهای موجود در شاخه یک گیاه کدام مورد نادرست است؟ ا) جوانه انتهایی برخلاف جوانه جانبی در افزایش طول و قطر شاخه ها نقش دارد.
۲) جوانه جانبی نسبت به جوانه انتهایی توسط برگهای بزرگتری محافظت میشود.
۳) جوانه انتهایی نسبت به جوانه جانبی دارای تعداد یاختههای مریستمی بیشتری است.
۴) جوانه جانبی همانند جوانه انتهایی در مشاهده با میکروسکوب نوری به رنگ تیره دیده میشود.
۴۱- گزینق »D« (سبار اشرف لنبو~)
هر دو جوانه جانبی وانتهایی در افزایش طول و قطر شاخه درخت نقش دارد. بررسی سایر گزینهها:
گزینه »۲«. طبق شکل الف صفحه ۹۱ کتاب درسی زیست دهم درست است.
گزینه »۳« و »۴« طبق شکل هر دو جوانه در مشاهده با میکروسکوپ نوری به رنگ تیره دیده میشوند و تعداد یاختههای جوانه انتهایی بیشتر از جوانه جانبی است.
۲) روپوست ریشه ضخامت بیشتری دارد.
۴) اندازه دستههای آوندی ساقه کوچکتر است.
۴۲- با توجه به مطالب کتاب درسی، گیاهی که در مرکزیترین قسمت ریشه خود دارای یاختههای مرده است نسبت به گیاهی که دارای یاختههای زنده در مرکزیترین قسمت ریشه خود است چه مشخصهای دارد؟
ا) یاختههای پوست ریشه بزرگتر هسستند.
۳) حداقل فاصله بین دستههای آوندی ساقه کمتر است.
۴۲- گزینق »D« (سبار اشرف لنبو~)
طبق شکلهای فعالیت ۸ صفحههای ۹۱ و ۹۲ فصل ۶زیست دهم یاختههای مرکز ریشه گیاه دو لپه آوند چوبی اند و مرده و یاختههای مرکز ریشه گیاه تک لپه زنده هسستند. ، اندازه یاختههای پوست ریشه دو لپه بیشتر از تک لپه است. بررسی سایر گزینهها:
گزینa »۲«. ضخامت روپوست ریشه تک لپه بیشتر از دو لپه است.
گزینه »۳«. حداقل فاصله بین دستههای آوندی در ساقه تک لپه کمتر است. گزینه »۴«. اندازه دستجات آوندی در ساقه دو لپه بزرگتر از تک لپه است.
۴۳- با توجه به انواع روشهای سازش با محیط، کدام گزینه عبارت زیر را به درستی تکمیل میکند؟
»در گیاهی که به کمک با محیط سازش پیدا کرده است، «
~ ) شش ریشه- فقط بخشی از همه ریشهها با بیرون امدن از سطح آب، مانع از مرگ گیاه میشوند.
۲) ترکیهای پلی ساکاریدی – رشد یاختههای حاوی این ترکیبات در دورههای کم آبی کاهش میبابد.
۳) پارانشیم هوادار – باپرشدن بخش عمده این یاختهها از هوا، علاوه بر کمک به تنفس به کاهش وزن گیاه نیزکمک میشود. ۴) روزنههایی در غار – ضخامت لایه پوشاننده یاختههای روپوستی در سطح بالایی برگ نسبت به سطح پایینی بیشتر است.
۴۳- گزینه »۴«
گیاه خرزهره نوعی گیاه دو لپه است (به دلیل اینکه گلبرگهای آن مضریی از ۵ هستند) و برگهای آن دارای رگبرگهای منشعب هستند. طبق شکل ۲۴ صفخه۹۴ زیست دهم ضخامت پوستک در سطح بالایی گیاه بیشتر از سطح پایینی است.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه »ا« دقت کنید فقط بعضی از ریشههای گیاهان حرا برای مقابله با کمبود اکسیزن بیرون میایند و مانع مرگ ریشه میشوند.
گزینه »2«. دقت کنید این یاختهها با ذخیره آب به واسطه ترکیبا پلی ساکاریدی در دورههای پر آب دچار تورژسانس میشوند و در دورههای کمآبی حجم آنها کاهش مییبابد که این کاهش رشد نیست!
گزینه »۳«. دقت کنید پارانشیم هوادار داخل یاختههایش هوا ندارد و بین این یاختهها حفرهایی وجود دارد که از هوا پر شدهاند. این هوا به کاهش وزن گیاه و کمبود اکسیزن آن کمک میکند. (طبق شکل فعالیت ۶ فصل۶ و شکل۲۵صفحه ۹۵)
۴۴- کدام ویزگی کامبیوم آوندساز را از کامبیوم چوب پنبهساز متمایز میسازد؟ ۱) با کنده شدن پوست درخت از بین میرود.
۲) میتواند یاختههای رایچترین سامانه بافت زمینهای را تولید کند.
۳) به سمت بیرون یاختههایی تولید میکند که طی بالغ شدن میمیرند.
۴) در نتیجه کنده شدن پوست در معرض اسیبهای محیطی قرار میگیرد.
۴۴- گزین »۴« بررسی گزینهها:
گزینه »۱« پوست شامل لایههای آبکش پسین و پیراپوست (چوب پنبه، کامبیوم چوب
پنبهساز و پارانشیم) است. با کنده شدن پوست درخت کامبیوم چوب پنبهساز از بین میرود. در ادامه این اتفاق میتواند به از بین رفتن کامبیوم آوندساز نیز منجر شود.
گزینه »2«. رایچترین بافت سامانه زمینهای بافت پارانشیمی است.پارانشیم تولید شده
در کامبیوم ها متعلق به بافت پوششی و اوندی است.
گزینa »۳«. کامبیوم چوب پنبهساز به سمت درون یاختههای پارانشیمی و به سمت بیرون یاختههایی را میسازد که به تدریچ چوب پنبهای میشود (میمیرند) و در نتیجه بافتی به نام بافت چوب پنبه را تشکیل میدهند.
گزینه »f«. با کندن پوست درخت که شامل لایههای آبکش پسین و پیراپوست (چوب پنبه، کامبیوم چوب پنبهساز و پارانشیم) است کامبیوم اوندساز در برابر آسیبهای محیطی قرار میگیرد.
۴۶- چند مورد از موارد زیر، درباره یاختههای مریستمی گیاهان صحیح است؟
الف )نوعی مریستم که در نوک ریشه قرار دارد، میتواند هر سه سامانه بافتی را تولید کند. ب )نوعی مریستم که باعث افزایش طول ساقه میشود، در افزایش قطر ساقه نیز نقش دارد
ج)نوعی مریستم که با کندن پوست درخت در معرض آسیب قرار میگیرد، در ذرت قابل مشاهده است. د)نوعی مریستم که در پوست درخت قرار دارد، در نهایت باعث ایجاد پیراپوس میشود.
۴۶- گزینه »۳«
موارد »ب« و »د« صحیح/ند. بررسی همه موارد:
الف) غلط – مریستمهای نخستین ریشه، نزدیک به انتهای ریشه قرار دارند و توسط کلاهک پوشیده میشوند. پس این مریستم در نوک ریشه نیست.
ب) صحیح- مریستمهای نخستین ساقه در افزایش طول و تا حدودی قطر ساقه نقش دارند.
ج) غلط -کامبیومها فقط در نهاندانگان دولپهای دیده میشوند. با کندن پوست درخت، کامبیوم آوندساز در معرض آسیب قرار میگیرد.
د) صحیح – کامبیوم چوب پنبهساز در نهایت باعث ساخت پیراپوست میشود. این کامبیوم جز۶ پوست طبقهبندی میشود.
۲۶- کدام گزینه درباره همه یاختههای قسمت انگشتانه مانند نوک ریشه پیاز درست است؟ 1) قادر به تولید و ترشح مادهای لزج پلیساکاریدی از خود میباشند.
۲) تنها در حفاظت فیزیکی یاختههای مریستمی نوک ریشه نقش دارند.
۳) لیپیدها در بخشی از زندگی آنها نقش مهمی در تنظیم بیان ژن داشتهاند.
۴) در تماس با یاختههای دارای اینترفاز کوتاه میباشند و اندازه برابری با هم ندارند.
۲۶- گزین »۳« (علی)لبم شاههینی)
منظور سوال یاختههای کلاهک (بخش انگشتانه مانند) است که در حفاظت از یاختههای مریستمی نزدیک به نوک ریشه نقش مهمی دارند. کلاهک ۲ دسته یاخته دارد، یاختههای سطحی که میریزند و یاختههای درونی تر نوعی ماده پلیساکاریدی لزج را ترشح میکند که در نفوذ آسان ریشه به داخل خاک کمک میکند.(رد گزینه ۲)
مطابق نکته کنکور اردیبهشت ۱۴۰۳ لیپیدها واجد کربن، هیدروژن و اکسیزن بوده و به علت قرار گرفتن در ساختار غشای یاخته نقش مهمی را در تنظیم بیان ژن یوکاریوتها ایفا میکنند. دقت کنید یاختههای سطح بیرونی که میریزند از ابتدا که یاخته مرده نبودند. بررسی سایر گزینهها:
گزینه »ا«: این مورد برای سلولهای خارجیتر نادرست میباشد.
گزینه »۴«. دقت کنید که تنها بخشی از یاختههای درونی در تماس با یاختههای مریستمی (دارای اینترفاز کوتاه) میباشند و این یاختهها اندازه برابری با هم ندارند.
۲۹- کدام گزینه درباره گیاه مقابل صحیح است؟
ا) در ریشه مرز بین روپوست و استوانه آوندی غیرقابل رویت است.
۲) دراصلیترین اندام فتوسنتزکننده رگبرگهای منشعب دیده میشود.
۳) در ساقه این گیاه آوندهای چوب و آبکش بر روی دایرهای واحد مشاهده میشوند. ۴) در ریشه این گیاه، آوندهای چوبی در سمت داخل آوندهای آبکش قرار دارند.
۲۹- گزین »۴«
شکل مربوط به گیاه تکلپه است.
گزینه »~«: در ریشه تکلپه مرز روپوست و استوانه آوندی مشخص است. گزین »۲« در برگ تکلپه رگبرگها منشعب نیستند.
گزینه »۳«. در ساقه تک لپه ها آوندهای چوبی و آبکش بر روی دایرههای متحدالمرکز قرار دارند.
گزینه »۴«. باتوجه به شکل کتاب این مورد در ارتباط با ریشه گیاهان تکلپه صحیح است. (از یافته tکیاه) (زیستشای ا، صفمههای ا۹ و ۹۲)
۴۱- کدام ویزگی، کامبیوم خارجیتر یک درخت پنچساله را از کامبیوم داخلیتر این درخت، متمایز میسازد؟ ~ ) به آوند آبکش سال سوم نسبت آوند چوب سال سوم نزدیکتر است.
۲) فقط در یک سمت خود یاختههایی را میسازد که به تدریچ میمیرند.
۳) در پی فعالیت خود، فعالیت آوند آبکش نخستین را افزایش میدهد.
۴) به دنبال ساختن بیش از یک نوع یاخته، باعث افزایش ضخامت میشود.
۴۱- گزین »۲« (ممید.ف فیآوی)
منظور صورت سوال ویزگیای است که در کامبیوم چوب پنبهساز وجود دارد (کامبیوم خارجیتر) و در کامبیوم آوندساز (داخلیتر) وجود ندارد.
کامبیوم چوب پنبهساز فقط به سمت خارج یاختههایی را میسازد که به تدریچ میمیرند. (چوبپنبه) اما کامبیوم اوندساز در هر دو طرف علاوه بر آوندها(یک طرف آبکشش و طرف دیگر چوب)، فیبر و یاخته همراه نیز میسازد. فیبر نیز نوعی یاخته اسکلرانشیم مرده است که در هر دو طرف کامبیوم آوندساز وجود دارد.
بررسی گزینهها:
گزینه »ا« هر دو کامبیوم به آوند آبکش سال سوم نسبت به آوند چوب سال سوم نزدیکتر هستند. دقت کنید مقدار بافت آوند چوبیای که مریستم آوندساز میسازد به مراتب بیشتر از بافت آوند آبکشی است که میسازد پس این مریستم به آوند آبکش سال سوم نسبت به آوند چوب سال سوم نزدیکتر است.
گزینه »۳«. در یک گیاه پنچساله، آوند آبکش نخستین فعال نیست.
گزینه »۴« کامبیوم آوندساز با ساختن آوندهای آبکش، چوب، فیبرو یاخته همراه و کامبیوم چوب پنبهساز با ساختن چوبپنبه و پارانشیم باعث افزایش ضخامت میشود.
۴۳- از تمایز یاختههای روپوستی در اندام های هوایی، ۳ نوع یاخته ایجاد میشود. کدام گزینه تنها درباره یکی از یاختههای غیرترشحی تمایز
یافته در گیاه خرزهره صحیح است؟
۱) با به دام انداختن رطوبت هوا، اتمسفر مرطوبی در اطراف روزنهها ایجاد میکند.
۲) با رشد طولی در پی جذب آب از یاختههای تمایزنیافته روپوستی، خمیدگی پیدا میکند. ۳) هرسه مسیرسیمپلاستی، آپوپلاستی و عرض غشایی، میتواند از آن در ریشه آغاز شود.
۴) بعد از برخورد حشره به نوعی از آن در برگ تلهمانند گیاه گوشتخوار و بسته شدن برگ، پیامهایی راماندازی میشود.
۴۳- گزینق »9« (عاس ۲ابش)
با توجه به شکل۲۴ صفحه ۹۴ کتاب درسی فرورفتگیهای غار مانند در خرزهره، یاختههای نگهبان روزنه و کرک مدنظر صورت سوال است. کرکها با به دامانداختن رطوبت هوا، اتمسفر مرطوبی، در اطراف روزنهها ایجاد میکنند و مانع خروج بیش از حد آب از برگ میشوند.
بررسی سایر گزینهها:
گزینه »۲«. یاختههای نگهبان روزنه، به هنگام جذب آب و تورژسانس، گسترش طولی (نه رشد طولی) میکنند و سپس خمیدگی پیدا میکنند.
گزینه »۳« این گزینه در ارتباط با تارکشنده صحیح است. تارکشنده از یاختههای روپوستی تمایزیافته ریشه است.
گزینه »f«: این گزینه به علت عدم رعایت تقدم و تاخر نادرست است. »برگ تلهمانند گیاه گوشتخوار کرکهایی دارد که با برخورد حشره به آنها تحریک و پیامهایی را به راه میاندازد که سبب بسته شدن برگ ودر نتیجه به دام افتادن حشره میشود.«
در تک لپهها ما انشعاب ساقه نداریم. جوانه جانبی هم نداریم.